Njemačka razmatra ukidanje najsitnijih kovanica - Može li se naći rješenje na nivou kompletne Evropske unije?

Kada je riječ o kovanicama od jednog i dva centa, grupa je došla do zaključka da one nisu potrebne. Insistiranju na tačnom iznosu vraćenog novca prilikom kupovine suprotstavljeni su neki drugi faktori, poput uštede troškova, efikasnosti, pa čak i smanjenog uticaja na okolinu zbog izbjegavanja kovanja i cirkulacije kovanica.

Grupa poziva Ministarstvo finansija da se "zalaže za i da ubrza uvođenje obavezujućeg zakonskog pravila zaokruživanja u Njemačkoj" navodi se u njihovom saopštenju za javnost.

- Argument za zadržavanje kovanica male denominacije je "savršenstvo računovodstva" - kaže Džes Si Kraft, pomoćni kustos u Američkom numizmatičkom društvu, organizaciji posvećenoj proučavanju kovanica i novca.

- S obzirom na to da većina zemalja u svijetu koristi decimalni sistem koji ide sve do jedne stotine određene jedinice, ima smisla baratati kovanicama koje daju podlogu tom iznosu - kaže Kraft za DW.

Ali, njemački Nacionalni forum za gotovinu ne traži brisanje koncepta kovanica od jednog i dva centa, nego samo uklanjanje fizičkih kovanica iz opticaja prilikom plaćanja gotovinom.

Cijena od 9,99 evra i dalje bi mogla da se plati elektronski, ali kada bi se isti račun plaćao gotovinom, primjenjivala bi se pravila zaokruživanja.

Bez kovanica od jednog i dva centa ne bi bilo potrebno zaokruživati na najbližih pet centi. Važno je napomenuti da se pojedinačne cijene ne bi zaokruživale, nego samo ukupni račun. Iznos od 9,99 EUR bio bi tako 10 EUR onda kada se plaća gotovinom.

Argument za ukidanje kovanica malih apoena je činjenica da te kovanice nisu ekonomski isplative.

- Ništa u prodavnici ne košta jedan ili dva centa - podsjeća Kraft i dodaje:

- Ako se određeni apoeni proizvodi samo zbog preciznosti, ali ne mogu samostalno da se koriste, onda bi sistem trebalo izmijeniti, ne na fundamentalnom nivou, nego tako da na kraju sve kovanice u opticaju mogu pravilno da se koriste.

Zemlje od Albanije, preko Alžira, pa sve do Vijetnama i Zambije, ukinule su kovanice malih apoena. Australija i Novi Zeland takođe. Sjedinjene Američke Države prestale su da kuju svoj novčić od pola centa još 1857. godine. Kanada je ukinula svoj novčić od jednog centa 2013, jer je njegova proizvodnja koštala više od njegove nominalne vrijednosti. Tramp je iznio sličan argument za ukidanje američkog penija.

U Evrope, Švedska, Mađarska i Danska već koriste metodu zaokruživanja gotovine. Unutar evrozone, Belgija, Estonija, Irska, Italija, Holandija i Slovačka takođe imaju neki oblik zaokruživanja za gotovinska plaćanja.

Istraživanje Eurobarometra objavljeno u decembru 2024. pokazalo je da je nešto više od 60% ispitanika u evrozoni za ukidanje kovanica od jednog i dva centa i njihovu zamenu obaveznim zaokruživanjem.

Zagovornici svoj stav opravdavaju kao način smanjenja proizvodnje, rukovanja, sortiranja i otpremanja. Drugi tvrde da je to još jedan korak prema ukidanju gotovine ili dobar izgovor za trgovce da opet podignu cijene, ako ništa drugo, a ono bar za nekoliko centi.

Druge zemlje možda i dalje krenu tim putem, ali pronalaženje rješenja na nivou kompletne Evropske unije moglo bi da se pokaže kao suviše komplikovano. Mnogo je toga što bi trebalo uzeti u obzir prilikom ukidanja kovanica: hoće li postojeće kovanice i dalje da budu zakonsko sredstvo plaćanja? Šta će se dogoditi sa kovanicama koje su već u opticaju? Mogu li kovanice od više raznih vrsta metala uopšte da se recikliraju?

Kad je Njemačka u pitanju, tome bi trebalo pridodati i averziju većine njenih građana prema plaćanju karticama. Ipak, Kraft ne misli da je ukidanje kovanica male denominacije put do rješavanja gotovine.

- Te su se stvari događale i prije i događaće se ponovo. Jedan od glavnih razloga zašto su ljudi tako snažnu vezani za fizički novac jeste anonimnost koju on omogućava - kaže.

Drugi se boje da tehnologija na koju se digitalni novac oslanja možda neće funkcionisati baš onda kad je gotovina najpotrebnija, na primjer prilikom nekih hitnih slučajeva ili možda nekog velikog nestanka struje.

U 2023. godini gotovina je, prema istraživanju Njemačke centralne banke, ostala najčešće korišćeno sredstvo plaćanja u Njemačkoj, gdje se koristila u čak 51% svih transakcija. Istovremeno, korišćenje gotovine je u padu zbog onlajn-kupovine i većeg prihvatanja kartica i mobilnih načina plaćanja.

Istraživanje je pokazalo da građanin Njemačke u prosjeku ima oko 100 EUR gotovine u novčaniku, što je iznos nepromijenjen u odnosu na prethodne godine. Banka u tom istraživanju nije pitala koliko je od toga u sitnom novcu.