Trka sa "Orijent ekspresom" - Pančevo dobija izložbeni paviljon u čast prvog noćnog leta na svetu

(Pančevački aerodrom 1925. godine)

U znak sećanja na prvi međunarodni noćni let na svetu, koji je pre tačno 90 godina organizovan na relaciji Pariz-Pančevo-Bukurešt, u gradu na Tamišu biće izgrađen paviljon namenjen istorijsko-arhivskoj postavci.

Pančevo, kao vrlo živ grad na tadašnjoj granici između Austrougarske i Srbije, upisalo se u noći između 9. i 10. septembra 1923. godine zlatnim slovima u istoriju civilnog vazduhoplovstva Srbije. U banatskoj varoši odlučili su da ne dozvole da se ovaj događaj zaboravi. Tako je lani raspisan konkurs za idejno rešenje spomen-obeležja, na koji je pristiglo čak 18 projekata. Poslednjih dana prošle godine, žiri je jednoglasno odlučio da će spomenik biti izrađen prema ideji umetnika Mihaela Milunovića i arhitekte Milana Jovanovića.

Prvi međunarodni komercijalni noćni let u svetu, izvela je kompanija "Franco-Roumanie", koja je nekoliko godina kasnije intergrisana u "Sidna Airline", preteču današnjeg "Air France".

U banatskom gradu je još 1922. godine napravljen aerodrom za potrebe sletanja francuskih pilota. Duž piste postavljena su svetla i dva jaka pokretna reflektora koja su iz različitih uglova osvetljavali ovo mesto.

(Paviljon koji će biti izgrađen kod aerodroma, pored fabrike "Utva")

Da bi se obezbedio bezbedan noćni let od Pančeva do Bukurešta na svakih 20 kilometara postavljeni su farovi kao zemaljski orijentiri. Sve ovo rađeno je da bi se prestigao voz "Simplon-Orient-Express" koji je uspevao da iz Pariza do Carigrada stigne brže od aviona, jer je putovao i noću.

Bilo je to pitanje života i smrti za francusku avio-kompaniju. Avion je išao sporo, tek oko 100 kilometara na čas, a kada bi pao mrak piloti su morali da prizemlje svoje letilice. Takvom vožnjom trebalo im je nedelju dana da stignu od Pariza do Carigrada. Zato su odlučili da pokušaju u jednom delu puta da lete i noću.

Pančevo je bilo deo ove maršute i sa aerodroma u srcu južnog Banata, avioni su sve do 1927. godine redovnom noćnom linijom leteli do Bukurešta. Let od Pariza do Pančeva trajao je oko 30 sati, a noćni let od Pančeva do Bukurešta četiri sata. Iz Rumunije se dalje putovalo za Carigrad.

Spomen obeležje na prvi međunarodni noćni let će se sastoji iz dva dela. Prvi je signalno mesto, koje će se naći kod hotela Tamiš na samom ulasku u grad iz pravca Beograda, a glavno spomen obeležje biće već pomenuti okrugli paviljon (rotanda) kod aerodroma u Pančevu, u blizini fabrike "Utva". U njemu bi trebalo da bude postavljena istorijsko-arhivska izložba.

(Pančevo)

Umetnik Mihael Milunović, i arhitekta Milan Jovanović, profesor fakulteta "Megatrend", kao autori pobedničkog rešenja, nagrađeni su sa 100.000 dinara. Kako je objavljeno na gradskom sajtu, projekat su sufinansirali republičko Ministarstvo kulture i informisanja i grad Pančevo.

Žiri su činili Miroslav Urošević, većnik za kulturu, Milica Murgić, umetnica i asistent na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu, Marina Miljuš, istoričar umetnosti, mr Milorad Ilić, avio-inženjer i Nikola Šujica, istoričar umetnosti i likovni kritičar.

Pobednički predlog, kako su preneli lokalni mediji, privukao je pažnju žirija jer je "celovit, i kompoziciono dobro osmišljen, tako da podseća i na događaj, i na vreme kada se odigrao." Čak su materijali oni koji su najčešće korišćeni s početka 20. veka, mesing i sl...

Naredna faza u realizaciji ovog projekta je rešavanje finansijskih pitanja. Iz Gradskog veća Pančeva saopštili su da su predstavnici Francuskog kulturnog centra i srpskog Kulturnog centru u Parizu najavili razgovore o eventualnoj internacionalnoj podršci.

U holu pančevačke Gradske uprave, od 15. januara izloženi su svi projekti koji su pristigli na konkurs za idejno rešenje.

M.S.