Nacionalni AI model Srbije biće završen prije EXPO 2027

Srbija mora ponovo da usmjeri fokus na izgradnju digitalne ekonomije zasnovane na vještačkoj inteligenciji, kako bi u godinama koje slijede postala zemlja koja kreira sopstvene proizvode, a Zapadni Balkan mjesto na kojem nastaju originalni regionalni proizvodi namijenjeni cijelom svijetu, poručio je Marko Čadež, predsjednik Privredne komore Srbije (PKS).

Čadež je to rekao na panelu "Izgradnja ekonomije vještačke inteligencije – Podaci, infrastruktura i konkurentnost", održanom u okviru drugog izdanja konferencije BELTALKS: Belgrade Economic Talks (Beogradski ekonomski razgovori) u Beogradu.

Kako je istakao, za izgradnju digitalne ekonomije neophodno je da se vještačka inteligencija (VI) duboko implementira i ukoreni u industrijske procese domaćih proizvodnih kompanija, imajući u vidu značajnu industrijsku tradiciju Srbije kao osnove domaće ekonomije.

- Pokazatelj napretka biće i to koliko proizvođačkih kompanija koristi u svojim procesima VI. To je za mene nešto što je od najvažnijih pokazatelja implementacije VI i zatim uticaja na cijelu privredu, jer je privreda Srbije zasnovana na industrijskoj proizvodnji - rekao je Čadež odgovarajući na pitanje šta je potrebno da Srbija postane kredibilno mjesto za investiranje u IKT sektor, dalji razvoj kompanija i modernizaciju privrede.

Drugi važan uslov za nastavak izgradnje digitalne ekonomije, prema njegovim riječima, jeste nastavak ulaganja i izgradnje digitalne infrastrukture, kao što su to do sada činili država i privatni sektor. Čadež je dodao da je za dalji razvoj ekonomije zasnovane na vještačkoj inteligenciji potrebno osnažiti energetski sektor kroz kombinovanje obnovljivih izvora energije sa nuklearnom energijom.

Čadež je rekao da Srbija već deceniju gradi temelje za razvoj vještačke inteligencije i najavio da će nacionalni jezički model biti završen prije specijalizovane izložbe EXPO 2027 u Beogradu, navodeći da se srpski LLM, osnovni i modeli rasuđivanja razvijaju paralelno u dva klastera, od kojih jedan u saradnji sa evropskom kompanijom Mistral, dok je cilj da domaće kompanije i državne institucije dobiju bezbjedne, personalizovane modele prilagođene srpskom jeziku i specifičnostima domaćeg administrativnog i pravnog sistema.

Istakao je da dalji digitalni razvoj mora biti usmjeren na potrebe privrede, uz povezivanje obrazovanja, infrastrukture i poslovnog sektora, kao i ulaganja u računarske kapacitete, podatke i infrastrukturu poput Državnog data centra u Kragujevcu i superkompjutera.

Predsjednica Narodne skupštine Ana Brnabić kazala je da je prvi preduslov razvoja vještačke inteligencije u Srbiji i njene primjene bila izgradnja baze podataka kroz razvoj eUprave. Drugi preduslov, kako je navela, bili su razvoj znanja i talenata, dok kao treći izdvaja infrastrukturu, koju u ovom slučaju čine data centri i superkompjuteri. Zahvaljujući tome, kako je rekla, IKT sektor u Srbiji postao je najbrže rastući sektor srpske privrede, a očekuje da će izvoz IKT usluga na kraju godine premašiti pet milijardi evra.

Generalni direktor i predsjednik Izvršnog odbora Yettel Bank Aleksandar Bogdanović istakao je da nema nikakve sumnje da vještačka inteligencija nije prolazni trend koji će nestati. On je dodao da su kolege sa različitih tržišta bile iznenađene koliko je Srbija odmakla u digitalizaciji i koliko su usluge dobro organizovane.

Stefan Andonovski, ministar za digitalnu transformaciju Republike Sjeverne Makedonije, rekao je da AI alate koristi oko 40% kompanija u zemlji, ali da samo pet odsto malih i srednjih preduzeća primjenjuje prave AI modele, upozorivši da samo korišćenje četbotova bez promjene unutrašnjih procesa ne donosi suštinsku transformaciju poslovanja. Prema njegovim riječima, kompanije koje budu zaostajale u usvajanju naprednih AI tehnologija mogle bi da se suoče sa ozbiljnim problemima u konkurenciji sa velikim kompanijama koje uvode prave AI agente.