Niže akcize i besplatan kamen suprotni zakonu i EU

Umanjenje akcize na gorivo za izvođača i podizvođače koji su gradili prvu dionicu auto-puta Smokovac - Mateševo bilo je suprotno direktivama Evropske unije. Oslobađanje izvođača i podizvođača od plaćanja koncesione naknade za kamen koji iskoriste sa trase auto-puta bilo je suprotno sa Zakonom o koncesijama i Zakonom o rudarstvu.

To je navedeno u predlozima izmjena Zakona o akcizama i Zakona o auto-putu Bar - Boljare, koji se nalaze u skupštinskoj proceduri.

Prema podacima iz 2021, koji nisu predstavljali konačan obračun, izvođačima i podizvođačima je na ime povraćaja akciza na gorivo vraćeno deset miliona eura, dok je vrijednost građevinskog kamena uzetog sa trase auto-puta (7,7 miliona kubika) bila 50 mil EUR na koji nije plaćena nikakva naknada.

Novu dionicu od Mateševa do Andrijevice gradiće konzorcijum od tri kineske firme PowerChina Ltd. - Stecol - PCCD, za 694 mil EUR.

Vlada je krajem aprila u skupštinsku proceduru poslala predlog izmjena Zakona o auto-putu Bar - Boljare prema kojima se brišu dosadašnje odredbe po kojima se izvođač i njegovi podizvođači oslobađaju plaćanja poreza na dodatu vrijednost, poreza na dohodak i doprinosa za strane radnike, poreza na dobit, kao i carina na uvoz materijala koji se koriste prilikom izgradnje.

"Vijesti" su nakon toga objavile tekst da za izvođača i podizvođače ostaje da važi povrat akciza na gorivo, jer ta povlastica nije bila u Zakonu o auto-putu već u Zakonu o akcizama, kao i da te izmjene Zakona o auto-putu ne obuhvataju članove 14 i 15 koji se odnose na besplatno korišćenje građevinskog kamena koji izvođač i podizvođači iskopaju na trasi auto-puta.

Dva dana nakon toga poslanik Pokreta Evropa sad Tonći Janović predao je u skupštinsku proceduru predlog izmjena Zakona o akcizama kojim predviđa brisanje djelova dva člana koji se odnose na pravo povraćaja i visinu akciza za gorivo i gasna ulja koja koriste izvođač i podizvođači prilikom izgradnje auto-puta.

- Razlozi za izmjenu su prestanak važenja ugovora - posebni režim snižene akcize bio je vezan isključivo za prvi ugovor o izgradnji auto-puta Bar - Boljare. Kako taj ugovor više nije na snazi, nema pravnog osnova za nastavak primjene olakšice. Direktive EU o akcizama jasno propisuju koje djelatnosti mogu biti izuzete ill imati pravo na povraćaj akcize (npr. energenti za proizvodnju električne energije, za hemijske procese, za avio i pomorski saobraćaj). Projekti poput auto-puta nijesu predviđeni kao izuzetak - navedeno je u obrazloženju izmjena.

Ukazano je da bi zadržavanje norme o povlasticama na povraćaj akciza stvaralo pravnu nesigurnost.

- Brisanjem ovih odredbi obezbjeđuje se jednak tretman svih obveznika akcize, bez privilegija vezanih za pojedinačne projekte. Uklanjanje snižene akcize povećava budžetske prihode i doprinosi fiskalnoj disciplini. Predložene izmjene imaju za cilj da se Zakon o akcizama učini dosljednim i pravednim - navedeno je u obrazloženju.

Dosadašnja verzija zakona predviđala je da podizvođač ima pravo povraćaja 25,9 centi po litru goriva, a izvođač 16,9 centi po litru goriva.

U predlogu izmjena Zakona o auto-putu, u Vladinoj izmjeni zakona, ostali su članovi 14 i 15 koji se odnose na besplatno korišćenje građevinskog kamena koji izvođač i podizvođači iskopaju na trasi auto-puta. Odnosno, oslobođeni su plaćanja koncesije za iskopani kamen.

Nakon teksta u "Vijestima" poslanici Bošnjačke stranke Amer Smailović i Mirsad Nurković predali su Skupštini amandam kojim se iz zakona brišu članovi 14 i 15, uz obrazloženje da se građevinski kamen može koristiti samo prema zakonima o koncesiji i o rudarstvu i uz plaćenu koncesionu naknadu.

Prilikom izgradnje prve dionice bilo je sporno što nisu postojali jasni mehanizmi kontrole kako se koristi taj kamen, da li se njegovi troškovi naplaćuju od države kroz fakture za radove, kao i da nema kontrola da ga izvođač i podizvođači mogu koristiti na svojim drugim gradilištima.