Zaduženost u regionu i Evropi — Gdje je Crna Gora na listi najvećih dužnika?

Crna Gora dijeli gotovo isti nivo javnog duga sa Sjevernom Makedonijom, Hrvatskom i Slovačkom, dok su mnoge članice Evropske unije daleko zaduženije. Analiza portala Bankar pokazala je da, iako prednjači u regionu Zapadnog Balkana po visini zaduženosti, u evropskom prosjeku dug Crne Gore ne spada među najveće. Na začelju regionalne ljestvice nalazi se Bosna i Hercegovina sa svega oko 28% BDP-a, dok u Evropi rekordno nisku zaduženost bilježi Estonija – oko 20% BDP-a. Na drugoj strani skale, neprikosnoveni evropski rekorder ostaje Grčka, čiji javni dug premašuje 160% BDP-a.

Prema zvaničnim podacima Ministarstva finansija, na dan 31. mart 2025. ukupan javni dug Crne Gore iznosio je 4,508 mlrd EUR, odnosno 56,93% BDP-a. Neto dug, nakon odbitka depozita i zlatnih rezervi vrijednih oko 111 mil EUR, iznosio je 4,208 mlrd EUR, ili 53,15% BDP-a.

Spoljni dug ima dominantan udio – 4,130 mlrd EUR ili 52,15% BDP-a, dok je unutrašnji dug iznosio 321,06 mil EUR (4,05% BDP-a). U odnosu na kraj 2024. godine, udio javnog duga u BDP-u je smanjen, što je rezultat snažnog nominalnog rasta ekonomije i djelimične otplate obaveza u prva tri mjeseca 2025.

Najveći dio obaveza odnosi se na obveznice na međunarodnom tržištu, koje čine 53,3% ukupnog javnog duga. Na domaćem tržištu država se povremeno zadužuje emisijom državnih zapisa i obveznica, ali u znatno manjem obimu.

Crna Gora se, s javnim dugom od 56,9% BDP-a (mart 2025), i dalje nalazi na samom vrhu zaduženosti Zapadnog Balkana. Iza nje slijede Albanija i Sjeverna Makedonija, obje sa nivoom zaduženosti od oko 55 do 56% BDP-a. Srbija ima značajno niži dug od oko 47% BDP-a, dok Bosna i Hercegovina bilježi daleko najniži nivo – svega oko 28% BDP-a na kraju 2024. godine.

Kada se pogleda šire evropsko okruženje, Hrvatska je zemlja Evropske unije čiji nivo javnog duga (oko 57,6% BDP-a krajem 2024.) je najbliži Crnoj Gori, dok se Slovačka nalazi odmah iza sa oko 59,3% BDP-a.

Na nivou Evropske unije, prosječan javni dug iznosi oko 81 odsto BDP-a, dok je u eurozoni taj prosjek nešto viši, odnosno oko 88%.

Najzaduženija evropska država i dalje je Grčka, čiji javni dug premašuje 160% BDP-a. Iako je Atina posljednjih godina ostvarila napredak u smanjenju zaduženosti, teret dugova iz perioda dužničke krize početkom prošle decenije i dalje značajno opterećuje njene finansije. Italija slijedi sa oko 137% BDP-a, a na trećem mjestu je Francuska sa približno 110%.

U gornjem dijelu ljestvice nalaze se i Španija (oko 107%), Belgija (oko 106%) i Portugal (oko 103%), dok se Njemačka, uprkos snažnoj ekonomiji, kreće oko 64% BDP-a zbog povećanog zaduživanja u periodu pandemije i energetskih kriza.

Na suprotnom kraju skale su države sa izrazito niskim nivoom javnog duga. Estonija prednjači s dugom od svega oko 20 odsto BDP-a, dok Bugarska i Luksemburg održavaju zaduženost ispod 25%. Ove zemlje su, zahvaljujući konzervativnoj fiskalnoj politici i ograničenom javnom sektoru, zadržale visoku kreditnu pouzdanost i niske troškove zaduživanja.

Iako je trenutni nivo javnog duga Crne Gore daleko od grčkih ili italijanskih rekorda, visok udio spoljnog duga i značajne obaveze po osnovu međunarodnih obveznica znače da će naredne godine biti ključne za očuvanje fiskalne stabilnosti.

Posebno se izdvaja 2027. godina, kada dospijeva otplata značajnog dijela postojećih obveznica. Riječ je o obavezama od milijardu eura koje će država morati ili da isplati iz budžeta, ili da refinansira novim zaduženjem. Ukoliko tržišni uslovi tada budu nepovoljni, troškovi refinansiranja mogli bi dodatno opteretiti javne finansije.