Saradnica MAT-a: U NIS od 2008. investirano 4 mlrd EUR

Primjena sankcija protiv Naftne industrije Srbije (NIS) će početi 27. februara 2025. godine, a odgovor na zvaničan zahtjev američkom Ministarstvu za finansije za njihovo odlaganje na 90 dana, još nije stigao, navedeno je u autorskom tekstu "Naftna industija Srbije pod pritiskom" Sanje Filipović, obavljenom u časopisu Makroekonomske analize i trendovi (MAT).

Većinski paket akcija NIS-a (51%) je prodat Gaspromneftu za 400 mil EUR, 2008. uz obavezu da ruski partner investira dodatnih 500 mil EUR u razvoj kompanije.

- Mada je u javnosti bilo dosta polemike oko visine cijene za koju je prodat većinski paket akcija, treba imati u vidu da je od tada u NIS investirano više od 4 mlrd EUR, od čega oko 30% u ekološke projekte - navela je Filipović.

Dodala je da su nakon privatizacije kapitalna investiranja porasla na godišnjem nivou čak 3,6 puta. Zahvaljujući investicijama, Rafinerija nafte u Pančevu je danas jedna od najmodernijih i ekološki najnaprednijih u regionu. Pored toga, izvršena je diversifikacija poslovanja NIS-a na sektor proizvodnje i trgovine električnom energijom i započeto je poslovanje u zemljama regiona, Bosni i Hercegovini, Bugarskoj i Rumuniji.

Sankcije Ruskoj federaciji dovele su, ne samo do promjene pravaca i izvora snabdijevanja naftom, nego i do pritisaka za vlasničkom transformacijom naftnih kompanija u kojima postoji rusko vlasništvo. Postavlja se pitanje kako u kratkom roku pronaći adekvatno rješenje za sankcije NIS-u, ali treba imati u vidu, kako je navedeno u tekstu, da kompanija Rosneft Dojčland, sa učešćem od oko 12% u ukupnim kapacitetima za preradu nafte u Njemačkoj, predstavlja jednog od najvećih igrača na tržištu nafte čija su sredstva stavljena pod upravu Njemačke Vlade još u septembru 2022. godine.

Do sada je ova odluka četiri puta produžavana, a važeća je do 10. marta 2025. godine, pa zbog pritiska od moguće nacionalizacije, Rusija vodi pregovore sa Kazahstanom o prodaji udjela u njemačkim rafinerijama Šved, Bajernojl i Karlsrue u kojima Rosneft ima vlasnički udio od 54,17%, 29% i 24%.

Nakon privatizacije NIS-a značajno su poboljšani svi poslovni pokazatelji te kompanije, ali nakon rekordnih rezultata 2022. godine, tadašnje sankcije su se odrazile na pogoršavanje rezultata poslovanja. Prema podacima za 2024. godinu, NIS je u odnosu na prošlu godinu imao blagi pad prihoda od jedan odsto, ali je zato neto dobit opala za 58%, a ključni pokazatelj profitabilnosti EBITDA je smanjen 35%.

Privatizacijom NIS-a, država Srbija je izgubila kontrolu nad upravljanjem kompanijom jer posjeduje manjinski udio od 29,87% kapitala. Ta kompanija je danas u Srbiji jedini proizvođač sirove nafte i prirodnog gasa, jedini prerađivač nafte i vlasnik mreže maloprodajnih objekata za benzin od 400 benzinskih stanica u zemlji i regionu. Upravo iz tog razloga, NIS se, kako je navedeno, mora posmatrati u širem kontekstu, odnosno mora se sagledati njegov značaj i doprinos privredi Srbije.

Prema studiji revizorsko-konsultantske kompanije KPMG, koja je imala za cilj sagledavanje ekonomskog uticaja NIS-a u Srbiji u periodu 2010-2020. godine, utvrđeno je da je NIS imao prosječan godišnji direktan doprinos bruto domaćem proizvodu (BDP) od 5,1%. Prosječan godišnji doprinos NIS-a BDP-u Srbije bio oko 2,6%. NIS je u prethodnoj deceniji bio u vrhu liste domaćih izvoznika sa prosječnim godišnjim izvozom, vrijednim 262 mil EUR.

Prema izvještaju Agencije za privredne registre za 2023. godinu, NIS je izgubio prošlogodišnju prvu poziciju jer su poslovni prihodi smanjeni za petinu, prije svega, usljed pada prihoda od prodaje proizvoda i usluga na domaćem (17,6%) i inostranom tržištu, za trećinu. Poslovni dobitak je 2023. prepolovljen, neto dobitak je bio na nivou od 44,8% dobitka, ostvarenog u prethodnoj godini.

Danas je NIS jedan od najvećih vertikalno integrisanih, energetskih sistema u Jugoistočnoj Evropi, koji ukupno zapošljava oko 13.500 ljudi, uključujući i zaposlene u HIP Petrohemija u kojoj je NIS 2021. godine uvećao vlasnički udio na 90% osnovnog kapitala.

Pored toga, NIS je jedan od najvećih budžetskih davalaca jer su obračunate obaveze po osnovu javnih prihoda u 2023. godini iznosile oko dvije milijarde evra, što je u poređenju sa visinom budžeta Srbije iznosilo oko 12%.