Potencijal organske proizvodnje nije do kraja iskorišćen - Za deset godina broj proizvođača u CG utrostručen

Potencijal Crne Gore u sektoru organske poljoprivrede još nije do kraja iskorišćen, iako je razvoj te oblasti postao intenzivniji nakon donošenja prvog Zakona o organskoj proizvodnji prije 20 godina, a registar danas broji 516 proizvođača.

Prema riječima direktorice i rukovoditeljke kvaliteta u Monteorganici, Ivane Vojvodić, preduzeću za kontrolu i izdavanje sertifikata u organskoj poljoprivredi, tokom ove dvije decenije preduzimali su različite aktivnosti kako bi se prevazišla limitirana proizvodnja malih farmi, kao i nedostatak tradicije, znanja i resursa koji su ograničavali brži razvoj organske poljoprivrede u Crnoj Gori, piše Pobjeda.

- Radilo se na promociji održivosti organske poljoprivrede, pružanja podrške u jačanju proizvodnje, istraživanja, obrazovanja, savjetodavnih usluga, tržišta, marketinga i svijesti javnosti o organskoj proizvodnji, koja je važna za ekonomski razvoj Crne Gore - rekla je Vojvodić.

Monteorganika je osnovana 2005. godine, a od tada je u Crnoj Gori realizovano više projekata međunarodne podrške, osnovano je Nacionalno udruženje organskih proizvođača, 2013. godine je usvojen novi zakon, a nakon toga i pravilnici o uslovima za proizvodnju, preradu, pakovanje i skladištenje proizvoda, uspostavljen je registar proizvođača, a prošle godine urađen je i nacrt novog zakona radi usklađivanja sa EU regulativom.

Danska Vlada je u saradnji sa Ministarstvom poljoprivrede i Biotehničkim fakultetom od 2009. do 2013. godine realizovala projekat vrijedan dva miliona eura, kojim je, kako je kazala Vojvodić, ojačana sektorska infrastruktura, što je bio osnov za dalji razvoj.

- U okviru tog projekata organizovane su obuke za proizvođače, savjetodavce i kontrolore sertifikacionog tijela. Biotehnički fakultet uveo je predmet organska proizvodnja za studente poljoprivrede. Proizvođači su, takođe, imali priliku da dobiju bespovratna sredstva za ulaganja u organsku proizvodnju. Kao rezultat, danas u registru Monteorganica ima 516 organskih proizvođača, a 2013. godine, kada je okončan projekat, bilo ih je 160 - saopštila je Vojvodić.

Ona je dodala da su 2013. godine izdata 22 sertifikata, od čega 20 za organski status i dva za prelazni period, dok je u 2022. godini izdato 185 sertifikata, od čega 170 za organski status, 11 za prelazni period i četiri i za organski i prelazni period.

Prema riječima Vojvodić, među organskim proizvodima dominiraju proizvodi biljne proizvodnje - voćarstva, ratarske proizvodnje i pčelarstva. Od prerađenih proizvoda zastupljeni su sokovi, maslinovo ulje, razne vrste brašna i čajevi. Ipak, manje su zastupljeni prerađeni mliječni proizvodi, meso i konzumna jaja.

Vojvodić je objasnila da je Monteorganika jedino sertifikaciono tijelo registrovano u Crnoj Gori u oblasti organske poljoprivrede i prvo akreditovano za ocjenu usaglašenosti u bilo kojoj oblasti sertifikacije u Crnoj Gori. Monteorganica je jedno od rijetkih sertifikacionih tijela na Balkanu koje nije nastalo uz podršku međunarodnih projekata, već je razvijeno iz domaćih resursa.

- Kontrola u oblasti organske proizvodnje podrazumijeva minimum jednu obaveznu terensku kontrolu godišnje kod svakog proizvođača koji je u postupku sertifikacije, a izvode se i vanredne kontrole, nenajavljene i uzorkovanja u različitim fazama organske proizvodnje - rekla je Vojvodić.

Ona je dodala da se kontrolama provjerava usaglašenost organske proizvodnje sa zadatim kriterijumima iz zakona i podzakonskih akata, koji regulišu tu oblast. Kao dokaz usaglašenosti proizvodnje Monteorganica izdaje organskim proizvođačima potvrdu, odnosno sertifikat.

- Bitno je istaći da Monteorganica ne smije obavljati savjetodavne usluge u oblasti organske proizvodnje, odnosno oblasti koju kontroliše, jer bi se time narušila nepristrasnost postupka kontrole i sertifikacije - objasnila je Vojvodić.

Ona smatra da su mlađi crnogorski proizvođači dovoljno edukovani o ovoj proizvodnji, ali i korišćenju sredstava iz evropskih fondova, dok sa starijima nije takav slučaj.

- Starija populacija ima problema sa ispunjavanjem uslova koje propisuju zakon i podzakonski akti, kao i interne procedure Monteorganice. Kontinuirana edukacija proizvođača je neophodna, a posebno nakon izmjena regulative, imajući u vidu da je izrada novog Zakona o organskoj proizvodnji u završnoj fazi - rekla je Vojvodić.

Ona smatra da potencijali Crne Gore i dalje nijesu iskorišćeni, te da postoji značajan prostor za dodatno unapređenje organske poljoprivrede.

- Jedan od mehanizama prodaje organske hrane razvija se posljednjih godina kroz direktnu prodaju na farmi. Taj segment tržišta još nije u značajnoj mjeri razvijen, a kao dio direktne prodaje se podrazumijeva i prodaja kroz pružanje usluga ruralnog turizma. Potrebno je podrškom osnažiti preradu organskih proizvoda na manjim gazdinstvima. Sektor organske proizvodnje treba jačati u smislu obezbjeđenja kontinuiranog snabdijevanja domaćeg tržišta ostvarenjem "izvoza na domaće tržište" kroz ljetnju i zimsku turističku sezonu, unapređenja ponude kroz agroturizam - saopštila je Vojvodić.

Ona je dodala da bi promocija i podrška poljoprivrednicima, kao i uključivanje lokalnih zajednica i NVO u razvojni proces, trebalo da bude sljedeće poglavlje u organskoj poljoprivredi u Crnoj Gori.