U SANU predstavljena knjiga "Avramović: hiperinflacija, stabilizacija i reforme"

U Srpskoj akademiji nauka i umjetnosti (SANU) predstavljena je knjiga "Avramović: hiperinflacija, stabilizacija i reforme", povodom 100 godina rođenja člana SANU i vođe ekonomskog tima za izradu programa zaustavljanja hiperinflacije u Srbiji 1994. godine, Dragoslava Avramovića.

Urednik zbornika radova domaćih ekonomista i jedan od autora, predsjednik Fiskalnog saveta Pavle Petrović rekao je da se knjiga može posmatrati u tri nivoa, jedan je akademski istraživački, drugi aspekt su ekonomsko-političke odluke, a treći su interesantna svjedočenja, pitka za čitanje.

U radovima je, prema njegovim riječima, dat prikaz hiperinflacije 1993. godine koju je Avramović uspio da zaustavi i time obezbijedi mjesto među desetak ljudi u ekonomskoj istoriji svijeta koji su to uspjeli. Prilozi u zborniku se, prije svega, odnose na Avramovićevo zaustavljanje hiperinflacije, a potom i njegov pokušaj da reformiše privredu Srbije, što je došlo na kraju njegove karijere.

Avramović je, prema riječima Petrovića, ostvario međunarodnu karijeru u Svjetskoj banci od 1953. do 1978. godine o čemu govori prilog Dušana Vujovića.

- Autori priloga u zborniku su uglavnom imali neki kontakt sa Avramovićem, bilo neposredno tokom saradnje ili na drugi način, pa pored akademskog ugla o hiperinflaciji sadrže i svjedočenje o tom vremenu, kako je tekao proces formiranja, usvajanja i implementacije programa - rekao je Petrović.

Dodao je da je zbog toga zbornik važan dokument za analizu političkog aspekta donošenja ekonomskih odluka i predstavljaće važan osnov za buduće istraživače, a s druge strane za širu publiku biće interesantno štivo jer daje "događaje iza zatvorenih vrata".

Profesor Ekonomskog fakulteta Milojko Arsić se u svom radu, kako je rekao Petrović, fokusirao na ekonomske posljedice sankcija UN koje su ubrzale inflaciju, kvantifikovao njihov efekat na privredu Srbije i objasnio da je reakcija političke elite bila štampanje novca i izazivanje hiperinflacije.

Petrović je rekao da je u radu Dejana Popovića analizirano dokle može da ide hiperinflacija i ocijenjeno da raste do trenutka dok političko-poslovnim krugovima ne poče da čini štetu kada se oni odlučuju da pokrenu program stabilizacije.

Interesantno je, kako je rekao Petrović, svjedočenje Popovića koji je prisustvovao sastanku kod tadašnjeg predsjednika države Slobodana Miloševića kada je Avramović predstavljao program u prisustvu političko-privredene elite i njihove reakcije na program.

Ekonomista Ljubomir Madžar istraživao je, prema riječima Petrovića, stabilizaciju i hiperinflaciju i s druge strane reforme i pokazao da je monetarna stabilizacija i naglo zaustavljanje cijena osuđeno na neuspjeh u dužem roku zato što se dešavalo u lošem privrednom sistemu koji nije mogao da podrži makroekonomsku stabilizaciju.

Loš sistem se ne mijenja, prema navodima Madžara, zato što bi to značilo ekonomsko i političko razvlašćivanje vladajuće elite i to ima opšu poruku i za druga vremena.

U radovima se, po ocjeni Petrovića, pokazalo i da je Avramović koristio obrnuti red poteza u programu zaustavljanja hiperinflacije u odnosu na ono što su ekonomska teorija i praksa pokazivali, jer je odmah išao na stabilizaciju i fiksiranje kursa iako je to bio relativo rizičan potez, a fiskalnu reformu, odnosno smanjenje deficita i unapređenje privrednog sistema ostavio za kasnije.

Dodao je da je Avramović bio svjestan da je to bio inverzan potez, ali ga je obrazložio time da "kada bi išlo sve zajedno da bi to bio krupan politički zalogaj i da ne bi prošao kod političke elite".

- Avramović je za samo nedelju dana uspio da obori inflaciju od dva miliona odsto na nulu i time je stekao povjerenje i otvorio ekonomske procese koji zatim sami rade u korist stabilizacije, a jedan od njih je da rastu poreski prihodi, jer se ne tope zbog inflacije - rekao je Petrović.

Dodao je da je profesorka Ekonomskog fakulteta Danica Popović u svom radu uporedila dve hiperinflacije iz 1992. i 1993. godine sa kratkom hiperinfalacijom 1989. koja je trajala tri mjeseca, a Ante Marković je zaustavio istim instrumentom, fiksiranjem kursa, ali da su oba programa, Avramovićev i Markovićev, "udarili u zid ograničenja i zaustavili reforme".

U zborniku radova se podsjeća i na ulogu pojedinaca u smjeni Avramovića kao i o njegovoj saradnji kao mladog ekonomiste sa guvernerom Narodne banke Jugoslavije 1948. godine, Obrenom Blagojevićem, u "uspješnoj misiji povratka zlatnih deviznih rezervi iz SAD".