Zbog lošeg upravljanja sve manje evropskog novca - BiH već izgubila 100 mil EUR, ugroženo još 300 miliona

Bosna i Hercegovina sve teže koristi sredstva koja dobija od Evropske unije, a najveći problemi povezani su sa administrativnim kapacitetima zemlje da iskoristi mogućnosti evropskog finansiranja, uključujući grantove, proizlazi iz zvaničnih dokumenata EU koje su analizirale Nezavisne novine.

Problemi sa realizacijom ne odnose se samo na sredstva iz Plana rasta, odnosno 300 miliona evra koje bi BiH mogla izgubiti, već ukazuju na strukturne slabosti u povlačenju evropskog novca na gotovo svim nivoima vlasti i u različitim administrativnim jedinicama.

U izvještajima o provođenju evropskih projekata finansiranih ranijih godina navodilo se da se sredstva uglavnom uspješno koriste, iako su i tada bili evidentirani problemi i neefikasnosti.

Izvještaj o realizaciji evropskih projekata u periodu od 2014. do 2020. godine sadržavao je relativno pozitivne ocjene.

– Kada je riječ o rezultatima, IPA projekti bili su djelotvorni i efikasni, iako je bilo problema u njihovom provođenju zbog rada izvođača, sporih procedura javnih nabavki, ispunjavanja uslova ili postizanja saglasnosti među svim zainteresovanim stranama. Održivost je u cjelini pozitivno ocijenjena jer je veliki dio pomoći povezan sa tehničkim dijelovima pravne tekovine EU i zato će biti dio dugoročne političke agende zemlje – navedeno je u izvještaju.

Ozbiljniji problemi pojavili su se u narednom finansijskom periodu. Delegacija EU je 2022. godine upozorila da bi uočene slabosti mogle dugoročno smanjiti kapacitet BiH za korištenje evropskih sredstava.

– Nedostatak efikasnog mehanizma koordinacije utiče i na programiranje i na efikasno provođenje IPA pomoći. Problemi u programiranju i provođenju postaće još izraženiji u okviru IPA III. Ukoliko vlasti BiH ne budu sposobne pripremiti relevantne i dovoljno razrađene projektne prijedloge, to će značajno uticati na sredstva namijenjena BiH – upozorili su tada iz Delegacije EU.

Jedan od razloga za pogoršanje stanja jeste promjena metodologije dodjele sredstava u okviru programa IPA III.

Umjesto ranijeg sistema, prema kojem je svaka zemlja mogla računati na unaprijed određeni iznos, uveden je model u kojem se zemlje takmiče za isti novac. Prednost imaju one koje ponude kvalitetnije projekte i pokažu veću spremnost za njihovu realizaciju.

Problemi u pripremi projekata odrazili su se i na korištenje sredstava iz Plana rasta. BiH je već ostala bez 100 miliona evra, dok je u opasnosti da izgubi još 300 miliona.

Druge zemlje nude kvalitetnije pripremljene projekte i imaju veće kapacitete za njihovu realizaciju, zbog čega BiH postaje manje konkurentna u raspodjeli šest milijardi evra namijenjenih zemljama regiona. Dio tog novca odnosi se na bespovratna sredstva.

Tokom mandata aktuelne vlasti na nivou BiH veći dio vremena nije postojala stabilna parlamentarna većina, što je dodatno pogoršalo problem. Međutim, upozorenja Delegacije EU iz 2022. godine pokazuju da su teškoće počele i ranije, tokom mandata Savjeta ministara BiH kojim je predsjedavao Zoran Tegeltija.

Evropski parlament je u prošlogodišnjoj rezoluciji izrazio žaljenje zbog smanjenja iznosa evropskog novca koji BiH uspijeva povući.

– Izražavamo žaljenje što održivo poboljšanje i napredak u ovoj oblasti dodatno ometaju struktura upravljanja i nedostatak strategija na nivou cijele zemlje, u svim oblastima i na svim nivoima. Pozivamo na što skorije imenovanje koordinatora za IPA III i bolje korištenje sredstava ovog programa u BiH, uključujući lokalni i regionalni nivo – navedeno je u rezoluciji.

Evropski parlament pozvao je i na jačanje kapaciteta lokalnih i regionalnih vlasti za provođenje socioekonomskih reformi i upravljanje projektima koji se sufinansiraju sredstvima EU. Cilj je povećanje korištenja dostupnog novca i smanjenje regionalnih nejednakosti.