Nova vrsta čovječije ribice otkrivena u Bosni i Hercegovini

U časopisu Amphibia-Reptilia objavljen je novi naučni rad koji donosi značajna saznanja o evoluciji, genetici, morfologiji i rasprostranjenosti čovječije ribice (Proteus) na području Balkana. Među autorima rada je i Adnan Zimić, kustos herpetolog u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine.

Poseban značaj za Bosnu i Hercegovinu ima činjenica da je u okviru istraživanja opisana nova vrsta čovječije ribice – Proteus bosniensis sp. nov., odnosno bosanska čovječija ribica. Naučni naziv bosniensis odnosi se na Bosnu i naglašava povezanost ove vrste s teritorijom Bosne i Hercegovine i njenim podzemnim slatkovodnim ekosistemima.

Tipski materijal nove vrste potječe iz Bobijaškog oka kod Lušci Palanke, a holotip je pohranjen u zbirci Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine (NMBH 11568), zajedno s paratipovima iz Bobijaškog oka i Suvaje. Riječ je ujedno o prvom holotipu (na nivou vrste) među vodozemcima koji je pohranjen u zbirci Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine. U radu je prikazan i historijski primjerak iz zbirki Muzeja, što dodatno pokazuje značaj muzejske herpetološke zbirke za savremena naučna istraživanja.

Proteus bosniensis sp. nov. ograničena je na gornje tokove slivova rijeka Une i Sane, unutar sliva Dunava, na području sjeverozapadne Bosne i Hercegovine, prvenstveno u širem području Grmeča. Vrsta naseljava složen kraški pejzaž koji karakteriše niz visokih kraških polja, na približno 600 m nadmorske visine, iz kojih se podzemnim sistemima voda odvodi prema nižim kraškim poljima, na oko 300 m nadmorske visine. Na površinu izbija kroz velike kraške izvore, među kojima su Klokot, Krušnica, Sanica i Dabar.

Pećinski sistemi unutar područja rasprostranjenosti ove vrste karakteristični su po prisustvu velikih površina crnih bakterijskih biofilmova koji prekrivaju krečnjačke stijene. Ovi podzemni ekosistemi podržavaju izuzetno bogate zajednice organizama, zbog čega se ovo područje smatra jednim od značajnih hotspotova biodiverziteta sjeverozapadnog dinarskog krša.

Istraživanje također ukazuje da je stvarna rasprostranjenost Proteus bosniensis vjerovatno veća od trenutno poznate. Procijenjeno područje rasprostranjenosti vrste iznosi približno 700 km², dok je područje na kojem su zabilježene odgovarajuće populacije i staništa vrste procijenjeno na oko 30 km². Zbog ograničene rasprostranjenosti, autori preliminarno preporučuju da se vrsta procijeni kao ugrožena (Endangered) prema kriteriju B IUCN-a.

Istraživanje je obuhvatilo različite linije roda Proteus i kombinovalo genetičke, morfološke i ekološke podatke kako bi se bolje razumjeli odnosi među populacijama čovječije ribice na području Balkana. Rezultati ukazuju na znatno veću raznolikost ovog roda nego što se ranije smatralo.

Zemaljski muzej BiH Sarajevo

Adnan Zimić

čovječija ribica

nova vrsta čovječije ribice

Proteus bosniensis

Bobijaško oko