Loš vazduh stiže na naplatu - Zagađenje bi moglo skupo da košta Crnu Goru, građani dobijaju pravo na odštetu zbog narušenog zdravlja

U obrazloženju zakona ističe se i da postojeći propisi nijesu u potpunosti usklađeni sa zahtjevima Evropske unije, posebno u segmentima monitoringa kvaliteta vazduha, primjene savremenih mjernih metoda, definisanja graničnih vrijednosti emisija i transparentnog informisanja javnosti. Novi zakon nastoji da prevaziđe ove nedostatke kroz preciznije definisane nadležnosti institucija, savremeniji sistem praćenja i strožu kontrolu zagađivača.

- Strategijski cilj je da se do 2050. godine postigne takozvano "nulto zagađenje", odnosno da kvalitet vazduha dostigne nivo koji se ne smatra štetnim po zdravlje ljudi, prirodu i biodiverzitet. U tom pravcu, zakon uvodi niz instrumenata kao što su nacionalne obaveze smanjenja emisija, razvoj informacionog sistema zaštite vazduha, redovno izvještavanje i razmjena podataka, kao i unapređenje modeliranja i procjene kvaliteta vazduha - stoji u dokumentu.

Kako je navedeno, zakonom su definisane nadležnosti i odgovornosti za zaštitu vazduha, metode za procjenu kvaliteta vazduha, praćenje kvaliteta vazduha, primjena modeliranja, upravljanje kvalitetom vazduha, planovi kvaliteta vazduha, mjere za izbjegavanje, sprječavanje i smanjenje zagađenja vazduha i njegovih štetnih efekata na zdravlje ljudi i životnu sredinu, nacionalne obaveze smanjenja emisija, izvještavanje o kvalitetu vazduha i razmjena podataka, aktivnosti praćenja emisija u vazduh, informacioni sistem zaštite vazduha, informisanje javnosti, pristup pravosuđu, naknada štete po zdravlje ljudi, finansiranje zaštite vazduha, upravni i inspekcijski nadzor.

- Praćenje i ocjena kvaliteta vazduha propisuje uspostavljanje mreže stanica za kontinuirani i periodični monitoring kvaliteta vazduha, uključujući mjerenje PM2.5, PM10, NO₂, SO₂, CO, O₃ i ultrafinih čestica, a Agencija za zaštitu životne sredine je nadležna za prikupljanje, obradu i verifikaciju podataka te redovno izvještavanje javnosti, lokalnih samouprava i Evropske komisije u skladu sa tehničkim standardima i zahtjevima EU - pojašnjeno je.

U slučaju prekoračenja graničnih vrijednosti zagađujućih materija, nadležni organi su obavezni da izrade i sprovode planove kvaliteta vazduha i programe smanjenja emisija koji obuhvataju mjere za industriju, saobraćaj, energetiku, poljoprivredu i kućne izvore, u skladu sa principima integrisanog upravljanja kvalitetom vazduha i zahtjevima Direktivе EU 2024/2881.

Zakon propisuje izdavanje emisionih dozvola i definisanje maksimalnih graničnih vrijednosti emisija za sve značajne izvore zagađenja, uključujući termoelektrane, industrijske pogone, proizvodne objekte i saobraćajne tokove, pri čemu emisione dozvole sadrže tehničke uslove, obaveze monitoringa i kriterijume za kontrolu emisija u skladu sa EU standardima.

Građanima se garantuje pravo pristupa informacijama o kvalitetu vazduha u realnom vremenu, uključujući objavu podataka u elektronskim bazama i učestvovanje u javnim konsultacijama prilikom izrade planova i programa smanjenja emisija, čime se osigurava njihovo uključivanje u donošenje odluka i pravna zaštita u skladu sa Aarhuskom konvencijom.

Zakon predviđa ovlašćenja inspekcijskih tijela za nadzor nad poštovanjem propisa o emisijama i standardima kvaliteta vazduha, a u slučaju nepridržavanja propisa propisane su novčane i druge sankcije.

Definisani su principi prevencije, saradnja između nadležnih organa i princip transparentnosti, uključujući sistematsko praćenje kritičnih zagađujućih materija i implementaciju mjera upravljanja rizicima, što omogućava preventivno djelovanje u zaštiti kvaliteta vazduha.

Predviđeno je uvođenje elektronskih sistema za praćenje emisija i kvaliteta vazduha, uključujući automatske senzore, digitalne registre i obavezno elektronsko izvještavanje prema domaćim institucijama i Evropskoj komisiji, uz integraciju sa postojećim informacionim sistemima.

Zakon promoviše smanjenje emisija kroz podršku inovacijama, primjenu obnovljivih izvora energije i modernizaciju industrijskih i saobraćajnih postrojenja, u skladu sa principima održivog razvoja i tehničkim standardima EU.

- U situacijama kada koncentracije zagađujućih materija prelaze granične vrijednosti, predviđene su hitne akcije, uključujući privremene zabrane saobraćaja, ograničenja industrijskih aktivnosti i pravovremeno upozoravanje građana, u skladu sa kriznim planovima zaštite zdravlja i propisima domaćeg zakonodavstva - piše u obrazloženju Zakona.