Aerodromi u BiH krcati, a nemamo nijedan avion

Imamo aerodrome, kontrolu letenja i sve veći broj putnika, ali nemamo ono osnovno: ni nacionalnu avio-kompaniju ni avion.

Tako izgleda realnost u koju su nas doveli donosioci odluka koji zarađuju vrtoglavo visoke plate, dok tuđe letjelice kupe "kajmak" od polijetanja i slijetanja iz Sarajeva, Banjaluke, Tuzle i Mostara.

Dovoljno je istaći da se BiH svrstala među evropske zemlje s najdinamičnijim oporavkom avio-saobraćaja, što je navedeno u izvještaju ACI Europe - Međunarodnog vijeća aerodroma Evrope.

Naime, u prvom polugodištu 2025. zabilježen je rast broja putnika od 31,1 odsto u odnosu na isti period 2024.

- Naravno da je šteta što nemamo svoju avio-kompaniju. Ona na određeni način prihoduje u dobroj mjeri. Generalno, sve države ih imaju, a da ne ulazimo u strukturu vlasništva. Većina država subvencionira svoje avio-kompanije. EU je to zabranila, ali znate kad se to desilo? Kada su avio-kompanije toliko ojačale da mogu tako da rade - rekao je za "Nezavisne novine" Omer Kulić, doktor nauka iz oblasti avijacije.

Avio-kompanija je, dodaje, najsloženiji dio avijacije, koja se, generalno, sastoji od tri segmenta: kontrola letenja, aerodroma i aviona, odnosno avio-kompanija.

- Znači, vi ako nemate avio-kompaniju, u tom segmentu ne dobijate prihode. Vidite, nadležno ministarstvo bi moralo da se tim procesom pozabavi. Ne bih ulazio u to da li se radi na tome. Svakako, bilo bi dobro i pametno da se avio-kompanija osnuje, ali je to poprilično teško - ističe Kulić.

Ekonomski analitičar Igor Gavran kaže da je, u suštini, ovdje slična situacija kao i kod eksploatacije prirodnih bogatstava - umjesto da sami otvaramo rudnike i koristimo vlastite potencijale, mi prepustimo koncesiju nekoj stranoj kompaniji da uz sramotno nisku naknadu zaradi milijarde, zapošljavajući minimum radne snage i često strane radnike.

- Ovdje, umjesto vlastite avio-kompanije koja bi pružala uslugu tj. prevozila putnike, dovodila turiste, zarađivala profit u BiH, zapošljavala naše građane i promovirala državu i tako dalje, mi smo sahranili domaće, a onda plaćamo koncesije strancima koji, naravno, zaradu neće ostaviti u BiH niti će zaposliti ikog domaćeg ako ne moraju - rekao je Gavran za "Nezavisne novine".

Ekonomski je, kako je dodao, ovo jako štetno za svaku normalnu ekonomiju.

- Međutim, problem je što ako bismo imali nacionalnu kompaniju kao ranije 'AirBosnu', 'BH Airlines' ili na entitetskom nivou 'AirSrpsku', s pozajmljenim muzejskim avionima, abnormalnim zapošljavanjem administracije, političkim upravljanjem i gubicima - onda to nije rješenje. Ako možemo imati nacionalnu avio-kompaniju barem kakva je 'AirSerbia' danas, onda bi to bio izvanredan potez koji bi opravdao ulaganja - ističe Gavran.

On ima zanimljiv prijedlog, koji bi značio regionalnu saradnju.

- Da su regionalni odnosi bolji i da možemo vjerovati u pravednu raspodjelu upravljanja i dobiti, ni uvezivanje regionalnih kompanija u jednu zajedničku kompaniju ili alijansu ne bi bilo loše, pa da imamo neki novi JAT gdje bi, recimo, svaka država imala barem jedan-dva aviona, a dalje bi se udjeli mogli povećavati ili smanjivati prema potrebama i spremnosti na ulaganja - pojašnjava Gavran.

Da li Ministarstvo komunicija i transporta BiH ima u planu i preduzima aktivnosti na formiranju nacionalne avio-kompanije pitanje je koje su Nezavisne poslale ovom ministarstvu, ali odgovor nisu dobili.

Inače, prema odjeljku koji se odnosi na BiH, ACI Europe u izvještaju ističe da je domaće tržište poraslo 31,1 odsto u 2025, u odnosu na 4,5 odsto u evropskoj mreži i 5,6 odsto za zemlje izvan EU. U poređenju sa državama u okruženju (Hrvatska +7,5 odsto, Srbija +5,1 odsto, Crna Gora +6,9 odsto), BiH je ostvarila znatno veći rast.