Tajni donatori vode do željenog potomstva

(Foto: I.Vukša)

Od pre nekoliko dana Srbija po prvi put ima jedinstveni registar donora reproduktivnih ćelija. Na osnovu Zakona o lečenju neplodnosti postupcima biomedicinski potpomognutog oplođenja, utvrđen je Pravilnik koji propisuje sadržaj, način, postupak i uslove vođenja registra donora reproduktivnih ćelija, vrstu i rokove čuvanja podataka, korišćenje, razmenu, upotrebu i davanje informacija o njima i čuvanje podataka.

Jedinstveni registar vodi Uprava za biomedicinu, a u njemu se nalazi baza podataka o licima koja su donirala svoje reproduktivne ćelije, licima koja su u postupku biomedicinski potpomognutog oplođenja primila donirane reporduktivne ćelije, podatke o uspešnosti postupka, odnosno rođenju dece začete u ovom postupku, zdravstvene podatke o donoru i njegovim srodnicima, dan, mesec i godinu kada su polne ćelije uzete, čuvane i upotrebljene, rezultate pregleda donora i ispitivanje polnih ćelija.

Tako će u registar biti uneti svi podaci o donoru od jedinstvenog identifikacionog broja do ličnih podataka, zdravstveno stanje kao i zdravstvena geneza najbližih srodnika. Biće uneti podaci o datumu rođenja donora, mestu prebivališta, bračnom stanju, visini, boji očiju, boji i strukturi kose, boji kože, krvnoj grupi, rasi, verskom uverenju. U ličnim i porodičnim anamnezama biće navedene telesne povrede, onesposobljenost, duševne bolesti ili poteškoće u učenju kod donora, rezultati urađenih pregleda na HIV infekciju, hepatitis C, sifilis, gonoreju... Uz to, u registar će biti unet i datum davanja izjave za doniranje i korišćenje reproduktivnih ćelija, broju upotrebljivih polnih ćelija, broju uzetih i upotrebljenih embriona i ishod postupka.

U Jedinstvenom registru biće uneti i svi podaci o primaocu doniranih reproduktivnih ćelija, odnosno majki: od imena i prezimena, do visine, boje očiju, kose, kože i krvnoj grupi, do bračnog stanja. Unosiće se i broj svih ranijih trudnoća prirodnim putem, ali i onih iz BMPO postupka, o trajanju neplodnosti, uzroku steriliteta... Podaci se unose i za supružnika ili vanbračnog partnera. Na kraju, ukoliko dođe do rađanja deteta uz pomoć donora, u registar se unose i svi podaci o detetu.

Buduća majka pravi spisak želja

Pristup registru imaju samo ovlašćena lica iz Uprave za biomedicinu, kao i ovlašćeni zdravstveni radnici u postupku BMPO kojima Uprava za biomedicinu dodeljuje šifru za dobijanje odobrenja za pozivanje na podatke koji se vode u registru. Podaci iz registra mogu se koristiti isključivo kao zbirni statistički pokazatelji s ciljem izveštavanja. Predstavljaju službenu tajnu i uvid u njihov sadržaj imaju samo ovlašćena lica.

To, pak, znači da se javno ne smeju iznositi podaci o donoru niti se smeju otkrivati imena onih koji su banci ćelija dali svoju spermu. Donori ne bi smeli da znaju ko je primio njihovu spermu, odnosno koja je žena uz njenu pomoć rodila dete, kao što ni žena koja je veštačkom oplodnjom dobila dete ne bi trebalo da zna ime donora, ali ima pravo da pre veštačke oplodnje napravi "spisak" koji on treba da ispunjava da bi bio otac deteta.