Beograd iz 1912. - Terazijski vodopadi i parlament na Tašu

Beograd bi danas izgledao potpuno drugačije da je pre 100 godina zaživeo urbanistički plan Albana Šambona koji je 1912. zamislio, između ostalog, da Terazije krase vodopadi, da se zgrada parlamenta nalazi na Tašu, uz raskošan nacionalni muzej, dok bi na Slaviji bila Trijumfalna kapija.

Arhitekt Alban Šambon, Belgijanac francuskog porekla, pre 100 godina je imao viziju da od Beograda napravi grad koji će se svojom lepotom meriti sa večitim arhitektonskim biserima Parizom, Londonom, Berlinom...

On je te davne 1912. godine napravio prvi porevropski plan Varoši Beograda, a da Prvi svetski rat nije osujetio njegove zamisli, danas bi Beograđani umesto večitog saobraćajnog kolapsa, nasred Slavije imali Trijumfalnu kapiju po uzoru na parisku, a Nemanjina ili Ulica kralja Milana možda bi danas bile beogradska Jelisejska polja.

Naime, Šambon je smatrao da Srbi kao ratnički narod zaslužuju ovakvu kapiju. Smeli arhitekta predlagao je još da ispred Skupštine grada na posebnom korintskom stubu bude postavljen Spomenik slobode, poštu na mestu kafane Albanija, muzej u Tašmajdanskom parku...

- Kako je Alban Šambon pobornik tendencija istoricizma, on osnovnu ideju za rekonstrukciju Varoši sprovodi reinterpretacijom prošlosti. Šambonov plan daje izuzetno vredan predlog Kružnog bulevara, raskošnih Osmanovskih razmera, jasno razdvajajući građevinski rejon od ostale teritorije - navodi se u monografiji Urbanističkog zavoda Beograda.

Poseban izazov svakom arhitekti do danas predstavlja povezivanje grada sa rekom, a Šambon je smislio da na mestu terazijske terase treba da postoje kaskadni slapovi po uzoru na viseće vrtove koji bi se u ritmičnoj celini spuštali ka Savi.

Ivan Rašković, predsednik Društva arhitekata Beograda, kaže za "24 sata" da je izvodljivost ovog plana zavisila od ondašnjeg ekonomskog potencijala, te od interesnog ambijenta u kome bi se plan sprovodio, odnosno od tržišnih odnosa, legislative i tadašnjih centara moći.

Beograd bi, kako kaže, bio sjajan da se razvijao shodno tom planu, ali dodaje: "ja, lično, ne žalim za tim planom. Beograd mi izgleda uzbudljivije ovakav kakav jeste nego što ga je Šambon zamislio"

Rašković: Koliko smo puta rušeni...

Na pitanje da li je Beograd danas na gubitku što Šambonov plan nije zaživeo, Rašković kaže da je vremenski jaz suviše velik da bi se moglo uporedti.

- Tada su se beogradskim ulicama uglavnom kretala zaprežna vozila, a danas automobili i tramvaji, tada se živelo u polufeudalnoj monarhiji, a danas u tranzicionoj liberalno-tržišnoj republici, tada su monarsi odlučivali kako izgleda grad, a on je danas podložan velikom broju varijabli. Između ta dva perioda odigrala su se četiri ratna sukoba i svi su menjali teritoriju i sistem države od kapitalizma do komunizma što se odražava i na prostornu strukturu grada. Možemo maštati da bismo danas, možda, izgledali kao Prag ili Budimpešta, ali, uzevši u obzir koliko smo puta rušeni, možda bi se sve svelo na ovo što imamo - priča Rašković.