Rezultat izbora u Srbiji mogao bi da preokrene ekonomsku saradnju sa Mađarskom

Mađarska i Srbija sarađuju u oblastima prirodnog gasa, električne energije, naftne industrije, maloprodaje goriva, pa čak i nuklearne industrije. Na budućnost ovih partnerstava može značajno uticati nedavna izborna pobeda srpske opozicije, nakon promene vlade u Mađarskoj u aprilu. Iako je poželjno da energetske veze između dve zemlje prevaziđu vlade i služe dugoročnoj energetskoj bezbednosti obe nacije, u praksi to nije uvek slučaj, piše myađarski Vilaggazdasag, a prenosi Hungary Today.

Kako ukazuje mađarski medij, platforma od 11 tačaka Studentske liste, koja je pobedila na izborima, ima za cilj da zaustavi planove za iskopavanje litijuma, poveća proizvodnju električne energije na bazi obnovljivih izvora energije i odustane od fosilnih goriva.

Kada je konkretno reč o snabdevanju, Mađarska dobija ruski prirodni gas preko Srbije. Prema prvobitnom sporazumu, 3,5 milijardi kubnih metara prirodnog gasa se godišnje isporučuje putem gasovoda Turski tok kroz Srbiju od oktobra 2021. godine. Ovom investicijom, Rusija je zaobišla Ukrajinu kao ključnu rutu za tranzit gasa. Srbija i Mađarska bile su među partnerima u sprovođenju ovog plana. Od početka tranzita kroz Srbiju, Srbija je godišnje imala 500 miliona kubnih metara prirodnog gasa skladištenog u Mađarskoj. Saradnja je korisna za obe zemlje, ali predstavlja i značajan rizik za Srbiju. Međutim, zbog sankcija EU protiv Rusije, države članice EU neće moći da kupuju ruski gas počev od oktobra 2027. godine. Mađarska vlada je već naznačila da zemlja može da se snabdeva alternativnim gasom počev od tada.

Zabrana uvoza za sledeću godinu ne odnosi se na Srbiju jer Srbija nije članica Evropske unije. Ipak, već je donekle jasno kakvu politiku prema Rusiji bi mogla da ima Studentska lista. Na osnovu svojih prethodnih izjava, iako podržava bliže veze sa Evropskom unijom, ne bi uvela ekonomske sankcije protiv Rusije i smatra održavanje pragmatične saradnje sa Rusijom pitanjem od nacionalnog interesa. Na osnovu toga, Srbija će verovatno nastaviti da uvozi ruski gas - ako mađarsko-srpske gasne veze vremenom oslabe, to može biti zbog promena na mađarskoj strani.

Od ishoda srpskih izbora malo zavisi razvoj srpsko-mađarske trgovine električnom energijom. Važnije bi bilo udvostručavanje prenosnih kapaciteta između dve zemlje, što je na stolu od 2022. godine, kao i razvoj tržišnih i regulatornih faktora.

Što se tiče planirane akvizicije NIS-a pitanje nije prvenstveno zabrinjavajuće za Srbiju, već za Rusiju. Zasada, ruska strana ne donosi odluku; čeka, baš kao što je to učinilo mađarsko rukovodstvo pre izbora. Ovo je još jedna prekretnica u sudbini srpsko-mađarske energetske saradnje, u kojoj razvoj srpsko-ruskih, ali u većoj meri mađarsko-ruskih političkih odnosa izgleda da je odlučujući.

Kada se govori o nuklearnoj energiji, mađarsko-srpska saradnja u oblasti obuke i istraživanja u oblasti nuklearne energije počela je u martu 2026. godine, odnosno pre nacionalnih izbora. Učesnici su HUN-REN centar za energetska istraživanja, Mađarska privredna komora i partnerske institucije iz Srbije. Partnerstvo je potkrepljeno postojećim stručnim znanjem Mađarske u nuklearnoj industriji, operativnim iskustvom u nuklearnoj elektrani Pakš, projektom Pakš II i planom Srbije da poveže nuklearnu elektranu sa svojom nacionalnom elektroenergetskom mrežom do 2040. godine - sa Rosatomom kao jednim od potencijalnih izvođača radova. Način na koji će se srpsko-mađarska nuklearna saradnja nastaviti stoga može biti pod uticajem neizvesnosti koje okružuju projekat Pakš II, ali prvenstveno toga kog izvođača radova će Srbija na kraju izabrati. Nekoliko graditelja nuklearnih elektrana je zainteresovano za ovu priliku, ali u Srbiji se francuska kompanija EDF smatra vodećim kandidatom. Ime EDF-a se takođe pojavilo u vezi sa dva nova bloka Pakša, kao potencijalne zamene za Rosatom.