Nova faza razvoja borskog rudnika - "Jama" ide do 455 m pod zemlju, planirana proizvodnja od 18 miliona tona bakra godišnje i preseljenje naselja Brezonik

Druga faza razvoja podzemnog rudnika "Jama Bor", koju razvija kompanija Serbia Zijin Copper, predviđa povećanje proizvodnje na 18 miliona tona rude bakra godišnje, izgradnju nove rudarske infrastrukture i flotacije, ali i izmeštanje dela železničke pruge i naselja Brezonik zbog mogućeg sleganja i urušavanja tla. Ovi planovi predstavljeni su u elaboratu za rani javni uvid u Prostorni plan područja posebne namene rudnika "Jama Bor" – II faza razvoja rudnika, koji je pripremila Agencija za prostorno planiranje i urbanizam Srbije.

Izradu plana i potrebne dokumentacije finansira Serbia Zijin Copper, a obrađivač je Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije.

Plan obuhvata oko 1.703 hektara na teritoriji grada Bora, odnosno delove katastarskih opština Bor I, Bor II i Oštrelj. Planski horizont je do 2045. godine, dok je prva etapa realizacije predviđena do 2035. godine.

U drugoj fazi razvoja rudnika predviđeno je spuštanje podzemnih rudarskih aktivnosti sa sadašnjeg nivoa od minus 235 metara na dubinu od minus 455 metara nadmorske visine. Planirana je primena metode otkopavanja sa zarušavanjem, koja može da izazove pomeranje, sleganje i urušavanje tla iznad podzemnih radova.

Prema preliminarnim procenama kompanije, zona uticaja na površinu terena formirala bi se pod uglom od 60 do 65 stepeni. Na osnovu trenutno raspoloživih podataka, takav razvoj rudnika zahtevao bi izmeštanje naselja Brezonik, dok su za dublje faze eksploatacije potrebna dodatna istraživanja uticaja na delove gradskog naselja Bor i infrastrukturu.

Zbog očekivanih pomeranja tla predviđeno je i izmeštanje dela regionalne železničke pruge Bor–Mala Krsna, kao i razmatranje uticaja na postojeće javne puteve, uključujući Avals­ku ulicu.

Prva proizvodnja planirana je u šestoj godini razvoja, dok bi puni kapacitet od 18 miliona tona rude godišnje trebalo da bude dostignut u periodu od 11. do 32. godine. Eksploatacija je projektovana na ukupno 41 godinu, a prema prikazanoj dinamici, ukupna količina vlažne rude iznosila bi oko 571,5 miliona tona. Razvoj rudnika do dubine od minus 800 metara nije predmet ovog prostornog plana.

Povećanje proizvodnje zahtevaće izgradnju novih objekata i prateće infrastrukture na površini, uključujući novu flotaciju, dok je transport flotacijskog otpada planiran do jalovišta "Veliki Krivelj".

Planom su obuhvaćeni podzemni rudnik sa pratećim objektima, postojeća i izmeštena železnička infrastruktura, stara i nova flotacija, flotacijsko jalovište RTH, staro jalovište, odlagalište jalovine na području starog borskog kopa i metalurško-industrijski kompleks TIR.

U obuhvatu se nalaze i delovi gradskog naselja Bor, uključujući mesne zajednice Sever i Centar, kao i prigradsko naselje Brezonik, gradska deponija komunalnog otpada, teretna železnička stanica i druga infrastruktura.

Elaborat ukazuje i na širi problem usklađivanja razvoja rudarstva sa potrebama stanovništva i drugim namena­ma prostora na području Bora. Navodi se da bi dalji razvoj rudarskih aktivnosti, uključujući eventualno otvaranje novih rudnika, mogao da uslovi preseljenje delova gradskih, prigradskih i seoskih naselja.

Za grupno preseljenje domaćinstava iz Krivelja, Oštrelja i delova drugih naselja razmatra se širi prostor ukupne površine 19,3 kvadratna kilometra, namenjen stanovanju seoskog tipa. U okviru njega identifikovane su tri potencijalne lokacije, površine od po 120 do 140 hektara.

Na lokaciji A, za koju su se domaćinstva Krivelja načelno izjasnila, moglo bi da se obezbedi oko 280 novih parcela. Na lokacijama B i V predviđeno je okvirno po 250 do 300 građevinskih parcela.

Kao moguće lokacije za grupno preseljenje navode se i prostor na tromeđi katastarskih opština Šarbanovac, Brestovac i Zlot 4, za seoski tip stanovanja, kao i gradsko područje Bora u zoni naselja Bor 2, odnosno u petoj ili šestoj prostornoj celini, za gradski tip stanovanja.

Predviđeno je da novo naselje bude potpuno komunalno opremljeno, sa izgrađenim objektima javnih službi i novim grobljem. Detaljne granice lokacija i konačna rešenja biće utvrđeni nakon izrade programa preseljenja i sprovođenja anketa među stanovnicima.

Prema elaboratu, za grupno preseljenje i izgradnju novog naselja potrebno je najmanje pet godina. Kao druga mogućnost navodi se samostalno preseljenje domaćinstava na lokacije predviđene važećim planskim dokumentima, uključujući površine za porodično i višeporodično stanovanje u Boru i seoskim naseljima.

Među ciljevima prostornog plana su racionalno korišćenje mineralnih sirovina, rešavanje imovinsko-pravnih pitanja, zaštita javnog zdravlja, kontrola uticaja na životnu sredinu i rekultivacija degradiranih površina.

Daljom razradom predviđeni su strateška procena uticaja plana na životnu sredinu, procene uticaja pojedinačnih projekata, kontinuirani monitoring kvaliteta vazduha, voda i zemljišta, kontrola rudarskog otpada i primena najboljih dostupnih tehnika u rudarstvu.

Dokument je u fazi konceptualnog materijala za rani javni uvid. Konačna planska rešenja, detaljne granice obuhvata i mere za rešavanje uticaja na naselja i infrastrukturu biće razrađeni u narednim fazama izrade plana.