Od gejminga do turizma - Šansa Crne Gore vredna milijarde

Gejming nije industrija budućnosti, već industrija sadašnjosti - poručuje Filip Šoć, predsjednik Saveza elektronskih sportova Crne Gore i osnivač Montenegro Future Festivala. Prema njegovim riječima, Crna Gora ne mora imati veliko tržište niti milijarde za izgradnju fabrika da bi postala dio industrije koja povezuje tehnologiju, turizam, sport, obrazovanje, marketing i investicije.

Njena šansa može biti u organizaciji međunarodnih događaja, privlačenju profesionalnih esport timova, razvoju digitalnog turizma, edukaciji mladih i otvaranju prostora za strane tehnološke kompanije. Da taj potencijal nije samo teorijski, pokazao je i ovogodišnji Montenegro Future Festival u Baru, koji je okupio više od 600 međunarodnih gostiju i predstavnike iz preko 60 država, dok organizatori procjenjuju da je ostvareno gotovo 3.000 turističkih noćenja.

Kada je riječ o potencijalima gejming industrije, Šoć kao najveći problem vidi to što ljudi gejming još uvijek poistovjećuju isključivo sa igranjem igrica.

- To je možda važilo prije dvadesetak godina, ali danas govorimo o jednoj od najvećih i najbrže rastućih industrija na svijetu. Današnja gaming industrija vrijedi više od 250 mlrd USD godišnje, a prema svim analizama nastaviće da raste i u narednoj deceniji. Ono što mnogi ne znaju jeste da gejming danas obuhvata mnogo više od same igre. Tu su razvoj softvera, vještačka inteligencija (AI), cloud infrastruktura, blockchain tehnologije, sajber bezbjednost, marketing, produkcija, organizacija međunarodnih događaja, obrazovanje, mediji, streaming, digitalni sport, razvoj hardvera i mnoge druge oblasti. Zbog toga često kažem da gejming nije industrija budućnosti, već industrija sadašnjosti - navodi Šoć.

Kako smatra, Crna Gora ne može da se takmiči sa velikim državama brojem stanovnika ili veličinom tržišta, ali može biti izuzetno konkurentna kroz kvalitet organizacije, brzinu donošenja odluka, kvalitet života i atraktivnost destinacije.

- Posljednjih nekoliko godina upravo smo na tome radili kroz Savez elektronskih sportova Crne Gore i Montenegro Future Festival. Danas sarađujemo ili smo bili domaćini predstavnicima nekih od najvećih kompanija i organizacija na svijetu. Samo kroz Montenegro Future Festival ove godine ugostili smo predstavnike kompanija čija ukupna tržišna vrijednost premašuje jedan trilion američkih dolara, odnosno više od 1.000 milijardi dolara. To dovoljno govori koliko ozbiljna industrija danas stoji iza gejminga - poručuje.

Šoć naglašava da tu više ne govorimo samo o gejming kompanijama. Na festivalu su bili prisutni predstavnici sportskih saveza, univerziteta, investicionih fondova, tehnoloških kompanija, AI sektora, blockchain industrije, fintech kompanija, cloud servisa, organizatora najvećih svjetskih događaja i brojnih državnih institucija.

- To pokazuje da se danas gotovo svaka moderna industrija na neki način povezuje sa gejmingom. Crna Gora u tome ima ogromnu šansu. Ne moramo praviti fabrike vrijedne milijarde eura da bismo postali dio ove industrije. Možemo razvijati međunarodne događaje. Možemo razvijati digitalni turizam. Možemo privlačiti boot kampove profesionalnih timova. Možemo razvijati edukaciju. Možemo privlačiti investitore. Možemo razvijati gaming studije. Možemo biti regionalni centar za konferencije i poslovne događaje. Sve su to realni ciljevi - ističe Šoć.

Kako navodi, kada danas razgovaraju sa kompanijama poput Tencenta, Alibaba Clouda, Moontona, BLAST-a ili ESL FACEIT Group, nije riječ samo o organizaciji jednog turnira.

- Razgovaramo o mogućnosti dugoročne saradnje, razvoju regionalnih projekata, edukaciji mladih, investicijama, digitalnim inovacijama i povezivanju Crne Gore sa jednom od najbrže rastućih industrija na svijetu. Zbog toga vjerujem da gejming u narednih deset godina može postati jedan od novih stubova razvoja crnogorske digitalne ekonomije - poručuje.

Montenegro Future Festival je ove godine najavljen kao događaj sa više od 500 međunarodnih gostiju, preko 5.000 posjetilaca i učesnicima iz više od 60 država. Prema riječima Šoća, festival je premašio je gotovo sve planirane pokazatelje.

- Na festivalu je učestvovalo više od 600 međunarodnih gostiju, dok je ukupan broj posjetilaca premašio 5.000. Tokom nekoliko dana u Baru su boravili predstavnici iz više od 60 država svijeta, uključujući Evropu, Aziju, Afriku, Bliski istok, Sjevernu i Južnu Ameriku. Posebno smo ponosni na činjenicu da festival nije trajao samo tri dana. Zvanični program jeste bio od 24. do 26. aprila, ali su brojni gosti u Crnu Goru doputovali već od 20. aprila, dok su pojedini ostali sve do 30. aprila. Na osnovu podataka koje smo prikupili, procjenjujemo da je ostvareno gotovo 3.000 turističkih noćenja, dok je prosječan boravak međunarodnog gosta iznosio 4,3 dana - kaže Šoć.

To je, dodaje, upravo ono što žele postići - da jedan međunarodni događaj ne traje samo nekoliko sati ili jedan dan, već da učesnici ostanu duže, koriste hotelske kapacitete, obilaze gradove, nacionalne parkove, restorane, kulturne znamenitosti i upoznaju Crnu Goru.

- Tokom festivala organizovali smo posjete Nacionalnom parku Skadarsko jezero, Virpazaru, Starom Baru i drugim turističkim lokalitetima. Veliki broj učesnika prvi put je boravio u Crnoj Gori, što predstavlja dodatnu vrijednost jer upravo oni postaju naši najbolji ambasadori nakon povratka u svoje države - navodi.

Ove godine na Montenegro Future Festivalu organizatori su okupili predstavnike nekih od najznačajnijih svjetskih kompanija i organizacija, među kojima su Tencent, Alibaba Cloud, Moonton, BLAST, ESL FACEIT Group, PaymentLab, Runestone, Passport.gg, Sunset Hospitality Group, kao i predstavnike Gamescona, Game Changera, CIM Foruma i brojnih drugih međunarodnih partnera.

- Istovremeno, festival je okupio predstavnike međunarodnih organizacija kao što su IESF, WPC, GEF, EEF, ESIC, NASEF i brojne nacionalne esport federacije iz više od 60 država kroz njihove međunarodne mreže i saradnju. Za Crnu Goru ovo nije važan samo sportski ili gejming događaj. Ovo je prije svega međunarodni poslovni događaj. Na jednom mjestu susreću se investitori, tehnološke kompanije, univerziteti, sportske organizacije, državni sektor i privatni sektor. Takvi događaji stvaraju kontakte koji često rezultiraju novim projektima, investicijama i dugoročnim partnerstvima. Zbog toga vjerujem da je stvarni efekat Montenegro Future Festivala mnogo veći od samog broja posjetilaca ili ostvarenih noćenja. On doprinosi međunarodnom pozicioniranju Crne Gore kao zemlje koja može organizovati događaje svjetskog nivoa i biti ozbiljan partner globalnim kompanijama - ističe Šoć.

Na pitanje može li Crna Gora koristiti velika gejming i esport takmičenja za produženje turističke sezone, posebno tokom proljeća, jeseni i zime, kada su hotelski kapaciteti slabije popunjeni, Šoć odgovara potvrdno.

- Rekao bih da je upravo to jedna od najvećih razvojnih šansi crnogorskog turizma u narednoj deceniji. Kada govorimo o sportskom turizmu, Crna Gora ima određena ograničenja. Nemamo veliki broj stadiona, arena i sportskih kompleksa koji mogu tokom cijele godine privlačiti desetine hiljada sportista. Međutim, kod esporta je situacija potpuno drugačija. Za organizaciju velikih međunarodnih gaming i esports događaja najvažniji su kvalitetna internet infrastruktura, dobri hoteli, konferencijske sale, dobra avio povezanost i kvalitetna organizacija. Crna Gora već danas ispunjava veliki dio tih uslova. Često ističem da imamo jednu od najboljih internet infrastruktura u Evropi. To znači da je možda i 90 do 95 odsto posla već završeno. Sve ostalo su stvari koje se mogu organizovati ili privremeno postaviti za potrebe konkretnog događaja – od profesionalne opreme, produkcije i mrežne infrastrukture do gaming računara i studija - pojašnjava Šoć i dodaje da Crna Gora ne treba da razmišlja samo o organizaciji jednog turnira godišnje.

- Treba razvijati kompletan ekosistem. To podrazumijeva: međunarodne esport turnire, gaming festivale, poslovne konferencije, AI i blockchain samite, boot kampove profesionalnih timova, edukativne kampove, studentske programe, B2B događaje, prezentacije novih tehnologija, sajmove video igara i digitalnih inovacija.

Sve to zajedno, kaže sagovornik Pobjede, može značajno produžiti turističku sezonu.

- Danas najveći svjetski organizatori ne razmišljaju samo o jednom događaju. Oni razmišljaju kako da destinacija postane njihov regionalni centar. To je ono što želimo da postane Crna Gora. Dobar primjer je BLAST Premier u Kopenhagenu. Taj događaj svake godine privlači između 30.000 i 40.000 posjetilaca, dok veliki broj međunarodnih gostiju ostaje u gradu između pet i sedam dana. Direktni ekonomski efekti za grad procjenjuju se na desetine miliona eura, dok ukupni efekti kroz turizam, ugostiteljstvo, marketing i međunarodnu promociju dostižu između 40 i 70 mil EUR, u zavisnosti od izdanja turnira. Samo vrijednost međunarodne medijske promocije jednog ovakvog događaja procjenjuje se na 5 do 10 mil EUR, što nijedna klasična turistička kampanja teško može ostvariti. Slični primjeri postoje širom Evrope.

Upitan koji bi crnogorski gradovi, osim Bara, mogli biti domaćini međunarodnih gejming događaja i prema kojim kriterijumima bi trebalo birati destinacije, Šoć odgovara da je veoma važno razumjeti da nije svaki događaj isti i da ne postoji jedan grad koji može biti domaćin svemu.

- Upravo zbog toga Crna Gora ima prednost, jer možemo razvijati više destinacija za različite tipove događaja. Kada govorimo o najvećim međunarodnim esports turnirima, trenutno najveći potencijal imaju Bar, Podgorica i Nikšić. Bar je posljednjih godina pokazao da može organizovati manifestacije međunarodnog nivoa. Podgorica, kao glavni grad, ima najveće hotelske kapacitete, najbolju avio povezanost i najveći broj konferencijskih prostora, zbog čega je idealna za velike međunarodne kongrese, poslovne konferencije i pojedina velika takmičenja. Nikšić takođe ima ozbiljan potencijal, posebno zbog razvoja univerzitetske zajednice, sportskih objekata i centralne pozicije u državi. Međutim, kada govorimo o konferencijama, edukacijama i poslovnim događajima, praktično svaki grad u Crnoj Gori može biti domaćin.

Šoć smatra da Crna Gora može postati destinacija za pripreme, odnosno "boot kampove", profesionalnih esport timova. Kako navodi, to je možda i najlakši projekat koji Crna Gora može realizovati, a koji bi donio ozbiljne rezultate.

- Ljudi često zamišljaju da su za boot kampove potrebni ogromni objekti i višemilionske investicije. To jednostavno nije tačno. Najveći dio infrastrukture već postoji. Naši hoteli već imaju odličan smještaj, restorane, wellness centre, bazene, teretane i sale za sastanke. Ono što je potrebno jeste da se određeni hoteli prilagode potrebama profesionalnih gejming timova. Prije svega potrebno je unaprijediti ili posebno podesiti internet mreže kako bi bile potpuno stabilne za profesionalni trening. Drugi korak jeste partnerstvo između hotela i privatnih kompanija koje se bave gaming opremom. Danas se kompletna profesionalna gaming soba može postaviti za svega nekoliko sati. Sve se može montirati privremeno i nakon odlaska ekipe ukloniti bez ikakvih građevinskih radova ili velikih ulaganja.

To znači, pojašnjava Šoć, da hotel ne mora imati stalnu gaming salu. Može je imati samo kada za to postoji potreba.

- Na taj način svi dobijaju. Hotel ostvaruje dodatni prihod u periodima kada bi inače imao manju popunjenost. Privatne kompanije iznajmljuju opremu. Lokalna zajednica ostvaruje turističku potrošnju. Timovi dobijaju vrhunske uslove. To je model koji već funkcioniše u mnogim državama. Crna Gora ima još jednu ogromnu prednost. Naša glavna turistička sezona traje tokom ljeta. Međutim, profesionalna gaming sezona najčešće traje upravo prije i poslije ljetnje sezone - navodi.

Osim toga, Crna Gora nudi odličan odnos cijene i kvaliteta.

- Imamo kvalitetan smještaj, dobru gastronomiju, sigurnu destinaciju, prirodne ljepote, more i planine na maloj udaljenosti, što je veoma atraktivno profesionalnim ekipama koje tokom višenedjeljnih priprema žele kvalitetan život van treninga. Zamislite tim koji ujutro trenira, popodne ima kondicione treninge, a uveče može prošetati Starim Barom, otići na Skadarsko jezero ili večerati uz more. To je iskustvo koje malo koja evropska destinacija može ponuditi. Upravo zato vjerujem da Crna Gora može postati jedna od najpoželjnijih destinacija za boot kampove u Evropi - poručuje.

Naravno, za to je potrebna koordinacija države, lokalnih samouprava, turističkih organizacija, hotela, telekom operatera i Saveza elektronskih sportova Crne Gore.

- Mi kao savez već imamo međunarodne kontakte i razgovaramo sa profesionalnim organizacijama i timovima. Sada je potrebno da zajedno napravimo nacionalni program kojim ćemo Crnu Goru predstaviti kao destinaciju za gaming, esport, digitalne konferencije i profesionalne pripreme. To je investicija koja može donositi korist godinama, a ne samo tokom jednog događaja.