Na šta ukazuje Nacrt strategije za poljoprivredu do 2034. godine - Klimatske promene i pad stočarstva najveći rizici

Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede objavilo je Nacrt Strategije poljoprivrede i ruralnog razvoja Republike Srbije za period od 2025. do 2034. godine, uz "polazne osnove" koje praktično mapiraju gde je sektor danas, šta ga najviše ugrožava i na koje poluge država računa u narednoj deceniji.


Neke od ključnih poruka Strategije odnose se na stabilnu proizvodnju hrane, izvoz, smanjenje zavisnosti od uvoza ključnih proizvoda, modernizaciju i digitalizaciju, jačanje prerade i proizvoda veće dodate vrednosti, podizanje kvaliteta, oživljavanje sela kroz infrastrukturu i diverzifikaciju prihoda, zaštita resursa i klimatska otpornost, uz usklađivanje sa evropskim pravilima i fondovima.

Kao najveći problemi su naglašeni sve veći klimatski rizici, uz nisku pokrivenost navodnjavanjem, zatim gubitak i degradacija zemljišta uz usitnjene posede, dugogodišnji pad stočarstva i gašenje gazdinstava, prinosi i kvalitet koji zaostaju zbog tehnologije i tržišnih signala, rast uvozne zavisnosti, te administracija koja usporava implementaciju.



To govori zašto je proizvodnja posebno ranjiva kada je sezona sušna. Zato se najveći deo "rešenja" u dokumentu, makar indirektno, vraća na infrastrukturu i upravljanje rizicima – navodnjavanje, odvodnjavanje, protivgradna zaštita, sistemi ranog upozoravanja i prilagođene tehnologije koje čuvaju vodu i zemljište.




Strategija zbog toga kao ključnu reč izdvaja komasaciju, jer bez ukrupnjavanja teško ide i modernizacija, i racionalna upotreba mehanizacije, kao i ekonomija obima koja je potrebna da bi investicije imale smisla.

Decenijski problem u Srbiji jeste i stanje stočnog fonda, pa je on jedna od najalarmantnijih tačaka i u ovom dokumentu.

Podaci Popisa poljoprivrede 2023. pokazali su negativni trend u odnosu na 2012, jer je broj muznih krava smanjen za 22,1%, goveda za 20,1%, svinja za 33,6%, krmača za 28,5%, koza za 35,5%, a ukupna živina za 19,1%.

Paralelno, dramatično se smanjuje i broj gazdinstava koja drže stoku. Ovaj pad nije samo "sektorski" problem, već se u Strategiji tretira kao udar na ceo sistem proizvodnje hrane – slabija domaća proizvodnja mesa i mleka, veća zavisnost od uvoza u kriznim momentima i gubitak zatvorenog ciklusa u poljoprivredi.

Zato se među prioritetima do 2034. pojavljuje "reset" stočarstva kroz investicije u objekte i opremu, jačanje srednjih porodičnih farmi i modele koji bolje povezuju proizvodnju stočne hrane i uzgoj stoke.

Za žitarice važi obrnuta slika, ali i tu postoje oscilacije. Površine su stabilne, ali prinosi osciluju i u proseku su niži od evropskih.

Petogodišnji prosek prinosa kukuruza iznosio je 6,6 tona po hektaru, a pšenice pet tona – ispod proseka EU gde podaci pokazuju 7,6 tona za kukuruz i 5,8 tona za pšenicu.


Pšenica je dodatno označena problematičnom, jer nema jasne cenovne razlike između vrhunskog i prosečnog kvaliteta, pa proizvođači imaju slab motiv da ulažu u sorte i tehnologiju koje bi dale bolji kvalitet.

Dalje, u voćarstvu se vidi još jedna posledica klime i slabijih investicija u kvalitet.

Površine pod drvenastim voćnim vrstama su u periodu 2014–2023. povećane za 7,6%, ali je proizvodnja smanjena za 10% zbog pada prinosa. Kod jagodastog voća rast površina i proizvodnje je snažan, ali i tu prinosi padaju.

Dokument kao uzroke navodi kombinaciju suše, prolećnog mraza i grada, ali i "ljudske" faktore jer se koristi nekvalitetan i nesertifikovan sadni materijal i podižu zasadi na lokacijama sa većim agroekološkim rizikom.

Ni povrtarstvo ne blista, jer su ukupne površine smanjene sa 125.422 hektara koliko je to bilo 2014. godine na 82.522 u 2023. godini, a proizvodnja je pala sa 1,5 na 1,3 miliona tona, uz rast prosečnog prinosa.

To ukazuje na koncentraciju i intenziviranje dela proizvodnje, ali i na gašenje ili povlačenje velikog broja manjih proizvođača, što se u praksi često povezuje sa nedostatkom infrastrukture, skladišta, hladnjača, plasmanom i stabilnim tržišnim kanalima.

Još jedna "crvena lampica" u dokumentu tiče se semena. Od 2015. do 2023. atestirane količine hibrida kukuruza pale su za 25,2 %, udeo domaćih hibrida u ukupnim količinama pao je sa 67,8 na 44,8 %, dok je vrednost uvoza semena kukuruza porasla sa 17,4 na 62,1 mil EUR.

Kod pšenice je udeo deklarisanog semena u ukupno utrošenom semenu opao sa oko 49,3% na 32,9%. Strategija navodi da se stabilnost prinosa i kvaliteta ne može graditi na rastu korišćenja nesertifikovanog materijala, i najavljuje jačanje domaćih instituta, rasadnika i podsticaje za sertifikovano seme.

Dodatno, evaluacija prethodne strategije pokazala je nejasne veze između ciljeva i indikatora, kao i probleme u planiranju budžeta i sprovođenju mera.

Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije

Nacrt Strategije poljoprivrede i ruralnog razvoja Srbije

navodnjavanje

poljoprivredna proizvodnja