Republika Srpska najavila otvaranje kineske genetske laboratorije – Peking demantovao planove

Kineski Beijing Genomics Institute (BGI) demantovao je planove o otvaranju laboratorije u Bosni i Hercegovini, iako je Investiciono-razvojna banka Republike Srpske (IRB RS) najavila otvaranje njihovog predstavništva u tom entitetu.

Krajem maja, IRB RS objavila je informaciju o otvaranju laboratorije za medicinska istraživanja – prve takve vrste u RS-u – koja bi se bavila prenatalnim testiranjem i ispitivanjem karcinoma. Kao investitor je predstavljen kineski privrednik Junan Čaj, koji je navodno pokrenuo registraciju firme u Istočnom Sarajevu.

Međutim, iz BGI grupe su za Radio Slobodna Evropa (RSE) izjavili da "ne planiraju otvaranje laboratorije u BiH", ali nisu komentarisali ulogu Čaja.

BGI je međunarodno poznata kompanija, ali i kontroverzna. Reuters je 2021. izvijestio da je njihov prenatalni test NIFTY razvijen u saradnji s kineskom vojskom, što je BGI demantovao. Kompanija se našla na meričkoj crnoj listi zbog navodne saradnje s kineskim vlastima i zloupotrebe genetskih podataka, uključujući represiju nad ujgurskom manjinom.

U Evropi su se vodile istrage u Sloveniji, Njemačkoj i Estoniji zbog sumnji u zloupotrebu genetskih podataka iz BGI testova. Kompanija tvrdi da se pridržava GDPR standarda o zaštiti podataka i negira bilo kakve zloupotrebe.

Nejasni planovi i manjak odgovora

Na pitanje o detaljima investicije, iz institucija RS-a i IRB-a nisu stigli odgovori. Direktor IRB-a, Srđan Jovanović, potvrdio je sastanak s kineskim predstavnikom na sajmu u Kini, ali nije naveo konkretne dokaze o saradnji s BGI.

Ni Agencija za unapređenje stranih investicija BiH, kao ni ambasador BiH u Kini Siniša Berjan, nemaju potvrdu o formalnim planovima. Berjan je istakao da je interesovanje za saradnju bilo iskazano prošle godine, ali da je sve još u "početnoj fazi".

Uprkos demantiju iz Kine, genetske usluge kompanije poput BGI-a već su dostupne u BiH, putem posrednika iz EU. Genetičar Rijad Konjhodžić upozorava da BiH nema zakone koji regulišu čuvanje ili izvoz genetskog materijala, što stranim kompanijama omogućava nesmetano slanje uzoraka izvan zemlje.

Konjhodžić ističe da je to opasno jer su genetski podaci izuzetno vrijedni, a njihovo nekontrolisano slanje može imati ozbiljne posljedice, posebno ako ih koriste države s autoritarnim režimima.


U BiH tek od marta ove godine postoji novi Zakon o zaštiti ličnih podataka, koji ograničava obradu genetskih podataka bez pristanka. Ipak, ne postoji poseban zakon koji bi regulisao uvoz ili izvoz genetskog materijala.

Prema Konjhodžiću, godišnje iz BiH odlazi oko 15.000 uzoraka za prenatalno testiranje, bez ikakve pravne regulative.

Ambasada BiH u Kini

Beijing Genomics Institute

laboratorija za medicinska istraživanja

Junan Ča

Srđan Jovanović

Siniša Berjan

genetski podaci

Rijad Konjhodžić

prenatalno testiranje

ispitivanje karcinoma

genetska laboratorija