Po investicijama u naučna istraživanja lideri SAD, Izrael i Južna Koreja – Srbija mora bolje

Po apsolutnim iznosima najveća izdvajanja za naučna istraživanja u svetu imaju Sjedinjene Američke Države, sa nešto ispod 210 mlrd USD prema budžetu za ovu godinu. Međutim, upoređeno sa američkim BDP-om (25,4 biliona dolara), to je tek oko 0,82%.

Ovaj odnos raste kada se planiranim državnim izdvajanjima dodaju kompanijske investicije u ovoj oblasti. Kao zemlja sa najaktivnijim tržištem kapitala, velikim fondovima koji u svakom trenutku traže nove prilike i najvećim tehnološkim kompanijama na svetu, ukupna američka ulaganja u naučni razvoj iznosila su oko 886 mlrd USD u 2022. godini, prema poslednjim dostupnim podacima koje je agregirao Nacionalni centar za nauku u SAD. To je bilo oko 3,5% BDP-a vodeće svetske privrede u tom trenutku.

Po kriterijumu udela u BDP-u, najveća izdvajanja za nauku pak imaju Izrael i Južna Koreja. Izrael godinama igra na kartu naučnog istraživanja i razvoja (R&D) i podstiče startapove u svojoj zemlji, ali vidi i investiranje u inostranstvu kao važan deo svoje ekonomske strategije, i to ne samo u privatnom sektoru. Ova zemlja godišnje odvaja oko 5,56% svog BDP-a u naučni razvoj i istraživanja, mada je sigurno da će ova brojka biti uskoro revidirana zbog sukoba u Pojasu Gaze.

Izraelska vlada je uvela različite programe tokom poslednjih nekoliko decenija za promovisanje rasta, a jedan od programa sa najvećim uticajem na rast u istraživanju i razvoju je Yozma, što je hebrejska reč za inicijativu. Fond Yozma će "olakšati institucionalna ulaganja od 2024. do 2026. godine, jačajući partnerstva između institucija i fondova koji upravljaju rizičnim kapitalom" piše na njegovom zvaničnom sajtu. Tu se, pre svega, misli na ulganja u inovativne tehnološke firme.

Što se Južne Koreje tiče, Konsultativni savet predsednika Koreje za nauku i tehnologiju odobrio je povećanje potrošnje za istraživanje i razvoj za 4,6 odsto u 2022. godini, u ukupnom iznosu od 23,5 biliona vona (otprilike 20,7 mrd USD).

- Naglašavajući potrebu za globalnim tehnološkim liderstvom, Savet je planirao da investira u skoro 1.200 projekata - saopšteno je iz ove državne institucije. Južna Koreja izdvaja godišnje oko 4,93% svog BDP-a u nauku.

Među državama koje se još izdvajaju po naučnom razvoju i godišnjem ulaganju u njega – kako državnom tako i privatnom – na svim listama pominju se još i Kina (po apsolutnim iznosima), Japan, Nemačka i Švajcarska, za koju Investopedia podseća da je "prepoznata od Svetske organizacije za intelektualnu svojinu kao najinovativnija zemlja 13 godina zaredom, poslednji put 2023."

U smislu budžetskih izdvajanja, našoj zemlji je tokom 2023. godine utrošeno 31,7 milijardi dinara državnih sredstava za aktivnosti istraživanja i razvoja, što doduše predstavlja povećanje od 15,8% u odnosu na godinu dana ranije, ali je udeo ukupnih budžetskih sredstava za R&D u bruto domaćem proizvodu u 2023. godini iznosio tek 0,4%.

Situacija je nešto povoljnija kada se uključe aktivnosti privatnog sektora. Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, ukupni izdaci za naučno-istraživačku i istraživačko-razvojnu delatnost u 2022. godini iznosili su više od 68 milijardi dinara, a njihovo učešće u BDP-u iznosi 0,97%.