Podrška uvođenju nacionalnog programa za rano otkrivanje raka u Srbiji

Srbija pripada zemljama sa najvišim stopama smrtnosti od raka dojke i grlića materice u Evropi. Međutim, u velikom broju slučajeva, maligne bolesti su izlečive ukoliko se otkriju na vreme. Smrtnost usled raka dojke, grlića materice i debelog creva umnogome doprinosi opterećenosti bolešću.

Broj novootkrivenih slučajeva raka grlića materice u Srbiji prelazi 1.700 - 1.800 godišnje. Standardizovani podaci o smrtnosti iz 2006. godine pokazuju stopu od 9,98 na 100.000 stanovnika što odgovara 3. - 4. mestu po smrtnosti među evropskim zemljama. Preko dve trećine novih slučajeva raka grlića materice otkriva se tek posle rane invazivne faze, kada je samim tim i prognoza lošija. Rak dojke čini 30% svih novootkrivenih slučajeva raka u Srbiji kod žena i po učestalosti je treći uzročnik smrti među ženama starosti iznad 45 godina. Kod svake dvanaeste žene u Srbiji dijagnozira se rak dojke i svake godine preko 1.300 žena u Srbija umire od njega. 70% novih slučajeva raka dojke veći su od 2 cm u momentu otkrivanja, u fazi kada se bolest već proširila i na druga tkiva. Stopa smrtnosti od karcinomi debelog creva u Srbiji prelazi prosek EU za 15% kod muškaraca, a za 19% kod žena. Karcinomi debelog creva uzrokuju smrt 2.400 obolelih godišnje i na drugom su mestu kao uzročnik smrti od malignih bolesti kod oba pola. Broj novootkrivenih slučajeva je oko 3.800 godišnje.

Ovi podaci ukazuju na potencijalne zdravstvenu korist od dobro organizovanog sistema za rano otkrivanje raka. Rana dijagnoza i lečenje raka grlića materice, dojke i debelog creva mogu imati značajan uticaj na smanjenje ukupnog mortaliteta od malignih bolestih i na bolje zdravlje stanovništva Srbije. Na osnovu iskustava iz sveta možemo pretpostaviti da će dobro osmišljen i sprovođen program ranog otkrivanja raka spasiti živote više hiljada građana godišnje. Ovo je i osnovni razlog za osnivanje Uprave za rano otkrivanje raka kao nacionalnog tela koje ima centralnu ulogu u organizovanju, praćenju i nadgledanju programa za rano otkrivanje raka.

Opšti cilj projekta "Podrška uvođenju Nacionalnog programa za rano otkrivanje raka u Republici Srbiji", jeste unapređenje zdravlja stanovništva Srbije kroz podršku sprovođenju nacionalnih sistema za rano otkrivanje raka.

Projektom je predviđeno jačanje organizacionih i administrativnih kapaciteta ustanova javnog zdravstva Republike Srbije za rano otkrivanje raka kroz uspostavljanje i rad Nacionalne kancelarije za rano otkrivanje raka i edukaciju osoblja u okružnim institutima za javno zdravlje kroz učešće u radu i organizaciji programa, kao i praćenjem na lokalnom nivou.

Drugi set aktivnosti jeste jačanje kadrovskih kapaciteta javnih zdravstvenih ustanova Republike Srbije za programe ranog otkrivanja raka kroz obuku ključnog osoblja uključenog u nacionalne programe, i to: radiologa, radiografskih tehničara, citotehničara, citopatologa i gastroenterologa i obezbeđivanje metodološke baze za održiv plan obuke, radi održavanja i daljeg razvoja odgovarajućih ljudskih resursa.

Treći set aktivnosti u sklopu projekta odnosi se na povećanje odziva stanovništva na organizovane programe ranog otkrivanja raka, putem podrške institutima i zavodima za javno zdravlje u izvođenju obuke za zaposlene u primarnoj zdravstvenoj zaštiti za rad na organizovanom ranom otkrivanju raka (obuka trenera) i podrška Ministarstvu zdravlja u pripremi buduće kampanje za informisanje i pozivanje građana, onda kada organizovani programi budu pokrenuti.