Kako se motorna ulja razlikuju prema viskozitetu?

(Ilustracija) Fizičke osobine maziva, kao što su viskoznost, stabilnost pri opterećenju, performanse pri visokim i niskim temperaturama, otpornost na vodu i isparljivost, imaju važnu ulogu u oceni njihove efikasnosti.

Kada je u pitanju izbor motornog ulja, viskoznost, odnosno protok i gustina ulja, postaje od suštinskog značaja. U zavisnosti od viskoznosti motornog ulja koje se koristi u vozilu, različiti aspekti kao što su udobnost vožnje, efikasnost potrošnje goriva, čistoća motora i ukupne performanse automobila mogu biti pogođeni.

Budući da korišćenje motornog ulja, poput onog iz ponude firme Mida Oil, sa viskoznošću prilagođenom navikama u vožnji i spoljnoj sredini može smanjiti troškove goriva i produžiti životni vek vozila, izbor odgovarajućeg je važan zadatak za svakog vozača.

U nastavku, istražićemo nekoliko osnovnih činjenica koje će vam pomoći da bolje razumete značaj viskoznosti motornog ulja.

Nauka o podmazivanju nastoji da optimizuje performanse maziva upravljajući njihovim svojstvima kroz korišćenje različitih osnovnih ulja i aditiva. Jedno od najvažnijih svojstava koje određuje performanse i zaštitnu sposobnost maziva jeste viskoznost, odnosno kako se ona menja pod različitim temperaturama i uslovima rada.

Kada spoljašnje sile poput gravitacije deluju na tečnost, molekuli unutar tečnosti počinju da se međusobno kreću, stvarajući trenje na molekularnom nivou koje ometa protok. Što je veće unutrašnje trenje, veća je i viskoznost tečnosti. Način na koji viskoznost tečnosti reaguje na promene temperature i pritiska ključan je za određivanje njene sposobnosti da obavlja osnovne funkcije maziva.

Osnovna ulja za maziva postaju gušća kada se ohlade i zgrušnjavaju se kada temperatura padne ispod određene tačke, poznate kao tačka tečenja. Zgušnjavanje povećava kapacitet maziva da podnese opterećenje, ali znatno ometa njegovu sposobnost cirkulacije. S druge strane, maziva postaju ređa pri zagrevanju, što smanjuje njihov kapacitet nošenja opterećenja i sprečava direktni kontakt metala sa metala.

Ekstremni pritisak može povećati viskoznost kroz proces mehaničkog opterećenja, oslabljujući time snagu zaštitnog filma maziva i njegovu sposobnost da spreči direktan kontakt i habanje metala o metal. Međutim, izbor maziva sa previsokom viskoznošću može dovesti do nedostatka podmazivanja, jer se takvo ulje neće slobodno kretati kroz uže prolaze. Izbor prave viskoznosti za određenu primenu bitan je kako bi se osiguralo da mazivo pravilno cirkuliše i pruža adekvatnu zaštitu pod pritiskom.

Korišćenje motornog ulja sa viskoznošću većom od preporučene u uputstvu može dovesti do gubitka snage zbog prekomernog rada. Nasuprot tome, ako se koristi motorno ulje sa viskoznošću nižom od preporučene, možda neće biti formiran dovoljno jak sloj ulja. Kao rezultat toga, može doći do habanja ili ogrebotina unutar motora što bi na kraju moglo da dovede do kvara.

Da bismo vam pomogli da razumete značenje misterioznih oznaka označenih na etiketama motornih ulja, evo objašnjenja klasifikacije ulja za motor. SAE International, nekadašnje Društvo automobilskih inženjera, postavlja standard u klasifikaciji motornih ulja.

SAE oznake viskoznosti kao što su 5W-30 i 10W-40, štampane na pakovanju ulja, daju pokazatelje kako će proizvod delovati u vašem motoru. Ako je broj neposredno pre slova "W", što označava zimu, bliži 0, to znači da je ulje ređe ili ima nižu viskoznost, te bolje teče na niskim temperaturama.

Broj nakon slova "W" označava viskoznost ulja na visokim temperaturama. Što je ovaj broj veći, ulje je gušće ili ima veću viskoznost, a rezultat je bolja zaštita motora.

Viskoznost opisuje unutrašnje trenje koje se opire protoku tečnosti, odnosno, meri se gustinom tečnosti. S druge strane, indeks viskoznosti označava meru promene viskoznosti tečnosti u zavisnosti od temperature.

Obično, sa porastom temperature, viskoznost tečnosti opada, i obrnuto. Ukoliko tečnost pokazuje malu promenu viskoznosti sa promenom temperature, kažemo da ima visok indeks viskoznosti.

Visok indeks viskoznosti ukazuje na to da je ulje bolje prilagođeno za očuvanje svoje pokretljivosti na niskim temperaturama, kao i za održavanje stabilne uljne barijere na visokim temperaturama. Zato se indeks viskoznosti smatra odlučujućim faktorom pri ocenjivanju kvaliteta motornog ulja.

Razlika između monogradnog i multigradnog motornog ulja je u tome što monogradno ulje za motor ima samo jedan stepen viskoznosti (kao što su SAE 10W, SAE 30, SAE 40) i najbolje je za upotrebu u specifičnim temperaturnim uslovima.

S druge strane, multigradno motorno ulje ima dva stepena viskoznosti (kao što su 5W-30, 15W-40), što znači da je prilagođeno za rad u širem rasponu temperatura, od hladnih do vrlo toplih.

Zamislimo multigradno ulje 10W-30 kao primer. Ova oznaka nam govori da ulje dobro radi na niskim temperaturama (u zimskim uslovima) zahvaljujući "10W" delu oznake, ali i da ostaje dovoljno gusto da zaštiti motor na visokim temperaturama, što označava deo "30".

To znači da je ulje prilagođeno da se ne zgusne previše na hladnoći, što olakšava pokretanje motora u hladnom vremenu, ali i da ne postane previše retko na visokim temperaturama, čime se osigurava zaštita motora. Zato je multigradno ulje dobar izbor ako živite u području sa velikim temperaturnim promenama.

Izbor prave viskoznosti za automobil između ostalog zavisi od faktora okoline, stanja motora i navika u vožnji, pa je najbolje prvo se posavetovati sa uputstvom za vlasnika ili zatražiti savet mehaničara.

Generalno, ulja razreda 5W-30, 5W-40, 10W-30 i 10W-40 su najčešće korišćena motorna ulja. Međutim, ako živite u klimi sa oštrim zimama ili temperaturama ispod nule, preporučuje se korišćenje motornog ulja niske viskoznosti kao što su 0W-30 ili 0W-40.

Što je veća razlika između viskoznosti na niskim i visokim temperaturama, širi je opseg temperatura koje motorno ulje može da podnese. Međutim, ako je vrednost viskoznosti na visokim temperaturama veća nego što je potrebno, efikasnost vozila, udobnost vožnje i čistoća motora mogu biti negativno pogođeni.