Srbiji neophodna strategija razvoja drvne industrije

Iako se 2,7 miliona hektara, odnosno 30% teritorije Srbije nalazi pod šumama čiji je godišnji prirast devet miliona kubika, država nema strategiju razvoja drvno-prerađivačke industrije. Prema podacima Privredne komore Srbije, u tom sektoru posluju 1.326 preduzeća i učestvuju u BDP-u sa oko 4%. Statistika pokazuje da je prihod od izvoza proizvoda od drveta prošle godine bio 74,7 mil USD, dok je uvoz dostigao 97 mil USD. Srpski proizvođači najviše su izvozili u Rusku Federaciju, Bosnu i Hercegovinu, Crnu Goru, Italiju i Hrvatsku, dok je prva na listi zemalja iz kojih smo uvozili Nemačka, a iza nje su Italija, Bosna i Hercegovina, Austrija i Slovenija.

Veliki deficit i težak položaj drvnoprerađivačke industrije nije problem samo srpskih pilanara jer se taj sektor nalazi u tržišnoj i strukturnoj krizi i u zemljama jugoistočne Evrope. Naime, tokom 2009. godine ugašeno je više od 25% pilana u regionu, a ova pesimisatična brojka preti da se u narednom periodu poveća, jer je opstanak mnogobrojnih lokalnih pilana pod znakom pitanja. Nasuprot velikim potencijalima drvne industrije, u zemljama regiona jugoistočne Evrope trenutno se koristi tek 60% prerađivačkog kapaciteta, a tržište slobodne sirovine se smanjuje iz godine u godinu.

O mogućnosti i preprekama razvoja drvnog sektora u zemljama regije raspravljalo je više od 300 učesnika Prvog kongres pilanara jugositočne Evrope koji je krajem oktobra održan u Slavonskom brodu. Uz domaćine iz Hrvatske, iskustva su razmenili gosti iz Slovenije, Srbije, Bosne i Hercegovine, Republike Srpke, a skupu su prisustvovali i stručnjaci iz Evropske unije, kao i dobavljači tehnologija iz Nemačke, Austrije, Italije i Francuske.

- Nažalost, strategija za razvoj drvne indsutrije ostala je mrtvo slovo na papiru. Podsticaji države su nedovoljni i retki, a neophodna je i tešnja međusektorska kao i prekogranična saradnja. Sektor prerade drveta i proizvodnje nameštaja pomoć dobija od Agencije za strana ulaganja i promociju izvoza i to preko javnih konkursa. Ministarstvo ekonomije i regionalnog razvoja raspisuje godišnje konkurse za razoj klastera, ali to su neznatni podsticaji za ozbiljnije projekte koji su neophodni pilanarima. Takođe, Fond za razvoj daje najpovoljnija sredstva, odnosno kredite za investicije i obrtna sredstva za regione i pogranična nerazvijena područja - kazao je Popović.

Među najčešćim uzročnicima lošeg stanja u drvnoj industriji u Srbiji, ali i ostalim zemljama regije pilanari ubrajaju nedostatak razvojne strategije države, favorizovanje složenih finalnih proizvoda, visoke standarde za izvoz, zastarele tehnologije. Tome treba dodati i sivo tržište, niske prihode po zaposlenom, visoke fiksne troškove, pad cene građe na svetskom i evropskom tržištu, ali i sirovine lošeg kvaliteta.

Kako je naglašeno na kongresu u Slavonskom brodu, ne treba zanemariti ni rascepkanost interesa, nedostatak lobija, odsustvo integracije lokalnih pilanara u evropska udruženja, kao ni nedostatak stručlnog kadra. Zemlje regiona čekaju liberalizaciju tržišta i konačno restukturiranje šumskih preduzeća u državnom vlasništvu koja su glavni dobavljači sirovine, budući da iz privatnih šuma dolazi samo manji deo trupaca.

Preduzeća za preradu drveta u Srbiji su uglavnom privatna (oko 96%), a skoro sva su privatizovana domaćim kapitalom (98%). Najviše pilana ima kapacitet od 3. 000 do 5 000 m3 trupaca, a mnoge pilane su u selima i rade povremeno, obično tokom toplijih dana i proizvode od 100 do 500 m3 rezanog drveta godišnje. U našoj zemlji postoji velika količina drveća, ali je stepen iskorišcenja šuma od oko 50% daleko manji od onog u u razvijenim zemljama koji iznosi 75%.

Šume u Srbiji

Prema strategiji šumarstva iz 2006. godine, cilj Vlade Srbije je da se u narednih desetak godina pošumljenost poveća na 45%. Da bi bili sprečeni procesi degradacije zemljišta u Srbiji, planirano je da do 2010. godine bude pošumljeno oko 50.000 hektara, kao i da na terenima sa većim nagibom zemljišta bude zatravljeno oko 80.000 oranica. U Vojvodini je pošumljeno svega 6,8% teritorije, a u centralnoj Srbiji 32,8%.

- Prosečna zapremina po hektaru iznosi 160 m3, a godišnji prirast po hektaru je 4 m3. Oko 50% šuma su u državbnom vlasništvu i njma gazduju Srbijašume i Vojvodina šume. U šumama doimira bukva sa oko 41%, zastupljene su sa oko 27%, dok jela, smreka, cer, hrast kitnjak, hrast užnjak, čine oko 12% - kazao je Popović

Stanje šuma u Srbiji još nije na zadovoljavajućem nivou, a među glavnim problemima su nedovoljan proizvodni fond, nepovoljna je starosna struktura, nezadovoljavajuća je obraslost i šumovitost, nepovoljno sastojinsko stanje, odnosno veliko učešće sastojina prekinutog sklopa i zakorovljenih površina, nezadovoljavajuće zdravstveno stanje.

Državno zemljište i šume su uglavnom potpuno pošumljeni, a najveći deo zemljišta koji treba pošumiti je u privatnom vlasništvu. Zbog migracija stanovništva iz malih sela u gradove, mnoge njive u šumskim regionima se ne koriste, tako da se na njima praktično obavlja sporo prirodno pošumljavanje. Privatne šume su u proseku površine oko 0,5 ha, i zato se ne može ocekivati da svaki vlasnik šume samostalno obavlja seču drva, skupljanje i transport. Rešenje je u osnovanju udruženja privatnih vlasnika šuma koja bi organizovala pošumljavanje, seču, prikupljanje drva i drvnih ostataka, transport i prodaju. U tom slučaju bi većina vlasnika privatnih šuma i zapuštenih njiva bila zainteresovana za pošumljavanje, pošto ne bi bilo potrebe da oni nabavljaju mašine, a sve aktivnosti bi mogle biti obavljene bez njihovog aktivnog ucešca. Iz tog razloga trebalo bi osnovati udruženja valsnika privatnih šuma.

Kongres pilanara Jugoistočne Evrope organizovao je drvni klaster i časopis "Drvo& Namještaj".