Šta predviđa Program upravljanja otpadom za period 2022-2031. godine

Vlada Srbije usvojila je Program upravljanja otpadom za period 2022-2031. godine. Naime, naša zemlja je u okviru pregovora za pristupanje EU kroz Poglavlje 27 započela proces uspostavljanja sistema upravljanja otpadom i njegovo prilagođavanje ciljevima i pravnim tekovinama EU.

Glavni problemi i izazovi u vezi sa upravljanjem otpadom su nedovoljna pokrivenost uslugama sakupljanja komunalnog otpada (86,4%), neadekvatno sprovedeno sakupljanje reciklabilnog otpada, odlaganje otpada na nesanitarne deponije, nije uspostavljena mreža postrojenja za tretman opasnog otpada, nije razvijena reciklaža otpada od građenja i rušenja i tako dalje.

- Neusklađivanjem nacionalnog zakonodavstva sa EU propisima, Republika Srbija rizikuje da se trend zaostajanja u upravljanju otpadom za zemljama u okruženju i u EU nastavi i da se zagađenje životne sredine, kao i degradacija prostora, nastave. Takođe bi postojala opasnost da se zatvore postojeća tržišta, a nova da budu nepristupačna zbog nekorišćenja propisanih mera i standarda, odnosno zbog smanjene konkurentnosti privrede na međunarodnom, ali i domaćem planu - navedeno je.

S obzirom na to da se odlaganjem jedne tone netretiranog otpada na deponiju doprinosi emisiji od 0,83 t CO2 eq, ukoliko bi se nastavilo sa ovakvom praksom, ukupna količina otpada koja bi se 2030. godine odložila na deponije bi bila 29.188.330 t. To bi doprinelo emisiji CO2 eq od 24.226.314 t.

U narednom periodu, prioritetne mere se odnose na selekciju otpada na izvoru, povećanje stepena reciklaže otpada i izgradnju nedostajuće infrastrukture, kako bi se stvorile osnove za ispunjenje postavljenih ciljeva navedenih u ključnim Direktivama EU u sektoru otpada.

Definisano je i načelo "zagađivač plaća". Da bi se osigurala finansijski održiva aktivnost u upravljanju otpadom, primenjivaće se načelo "zagađivač plaća". Zagađivači moraju snositi pune troškove posledica svojih aktivnosti. Troškovi sakupljanja, tretmana i odlaganja otpada stoga moraju biti uključeni u cenu proizvoda. Trebalo bi primeniti princip punog povraćaja troškova za usluge sakupljanja i odlaganja otpada, kao i uvođenje instrumenata finansijske stimulacije za ponovnu upotrebu i reciklažu otpada.

Kao potrebna infrastruktura za upravljanje komunalnim otpadom prepoznata je, između ostalog, izgradnja postrojenja za insineraciju komunalnog otpada u Beogradu sa kapacitetom spaljivanja od 340.000 t/god., instaliranom proizvodnom snagom od 25 MW i proizvodnjom toplotne snage 56 MW i izgradnja postrojenja za termički tretman (termovalorizaciju) nereciklabilnog otpada u Nišu i Kragujevcu, uz proizvodnju eklektrične i toplotne energije.

- Nove investicije u oblasti otpada biće više fokusirane na odvajanje otpada na izvoru i recikliranje otpada, odnosno efikasnije korišćenje resursa. Pre nego što se donese bilo kakva odluka o izgradnji novih deponija, pažnja se mora posvetiti povećanju napora u cilju smanjenja otpada kroz prevenciju, odvajanje i recikliranje otpada - navedeno je.

I u narednom periodu nastaviće se formiranje regiona za upravljanje otpadom koji se obrazuju kroz saradnju jedinica lokalnih samouprava i izgradnja regionalne infrastrukture za upravljanje otpadom.

Predlaže se pristup stvaranja mreže centara za sakupljanje otpada širom zemlje. Izgradnja centara za sakupljanje otpada mora biti započeta od 2022. godine u svim opštinama u okviru Prve faze. Centri za sakupljanje otpada su trenutno uspostavljeni u nekim opštinama, a do 2032. godine sve opštine treba da imaju uspostavljene i funkcionalne centre za sakupljanje otpada.

Potrebno je uspostaviti transfer stanice za pretovar otpada.

Dostizanje ciljeva u vezi sa recikliranjem komunalnog otpada planira se u narednim vremenskim periodima: do kraja 2025. godine stopa recikliranja komunalnog otpada povećaće se na ukupnih 25% po težini, a do kraja 2030. godine, na 35% po težini.

Tokom Prve faze je planirano odvojeno sakupljanje i izgradnja jedne lokacije po opštini za kompostiranje zelenog otpada na otvorenom. Kapaciteti postrojenja za kompostiranje na opštinskom nivou biće u opsegu od 500 do 5.000 t godišnje (mala postrojenja za biološki tretman).

Postrojenja za dobijanje goriva iz otpada pružaju opciju za proizvodnju goriva dobijenog od otpada (RDF) u kombinaciji sa biološkim tretmanom u najvećim regionima za upravljanje otpadom (npr. Novi Sad) gde ih je moguće priuštiti.

Izgradnja infrastrukture za tretman velikih količina biorazgradivog otpada predviđena je u Drugoj fazi. Objekti ukupnog kapaciteta od 380.000 t godišnje neophodni su za obezbeđivanje pravilne primene direktiva EU. Počev od 2022. godine, regioni koji sakupljaju više od 85.000 t komunalnog otpada treba da pripreme studije opravdanosti za tretman odvojeno sakupljenog biootpada u velikim postrojenjima za biološki tretman. Potreban kapacitet mora biti instaliran do 2037. godine. Kapaciteti velikih postrojenja za biološki tretman treba da budu u opsegu od 50.000 do 100.000 t godišnje. Za ostvarenje veće ekonomske koristi treba obezbediti opremu za iskorišćenje biogasa i njegovu upotrebu za sopstvene ili javne potrebe.

Komponenta "kućnog kompostiranja" predstavlja paket podrške lokalnim vlastima i građanima za tretiranje biorazgradivog otpada u kućnim uslovima i smanjenje količine otpada koji ulazi u sistem sakupljanja otpada iz domaćinstva, što smanjuje zauzeće slobodnog mesta na deponiji i naknade za odlaganje. Fokus ove mere je na seoskim oblastima gde je prostor za kućno kompostiranje dostupniji i gde postoji najveća korist od smanjenja odvojenog sakupljanja i troškova transporta. Sva domaćinstva u seoskim oblastima će biti snabdevena kućnim komposterima i koristiće sopstveni kompost. Кućno kompostiranje mora početi od 2022. godine u svim opštinama u okviru Prve faze.

Nije neophodno da svi regioni imaju regionalne deponije, neki regioni će koristiti regionalne deponije koje postoje u susednim regionima.

Druga faza infrastrukture će biti u potpunosti izgrađena i operativna do kraja 2039. godine.

Treća faza predviđena je za kasniji period i uključuje rekultivaciju starih deponija i preduzimanje mera zaštite životne sredine, prekrivanje deponija i obezbeđivanje uslova za rast vegetacije u skladu sa okolnom prirodom. Rekultivacija takođe uključuje uklanjanje otpada sa manjih deponija i smetlišta na veće deponije. Nakon rekultivacije, nekadašnje deponije i smetlišta mogu se koristiti u druge svrhe.

Infrastruktura za upravljanje opasnim otpadom će se razviti investiranjem uglavnom privatnog sektora. Ove investicije moraju biti izvršene u skladu sa principom "zagađivač plaća".

Kada je reč o opasnom otpadu, planira se, uzmeđu ostalog, izgradnja dva postrojenja za fizičko-hemijski tretman, kapaciteta 50.000 t/godišnje. Kada je reč o uspostavljanje kapaciteta za spaljivanje organskog industrijskog i medicinskog otpada (insineratora), u kombinaciji sa kapacitetima za pripremu goriva iz otpada (RDF); planira se jedno postrojenje kapaciteta oko 30.000 t/godišnje, kao i izgradnja jedne deponije za odlaganje neorganskog industrijskog opasnog otpada, kombinovano sa kapacitetima za solidifikaciju muljeva iz tokova opasnog otpada, kapaciteta 28.000–38.000 t/godišnje;

Centralna regionalna skladišta opasnog otpada planiraju se u sledećim okruzima: grad Beograd, Srednjebanatski okrug, Podunavski okrug, Mačvanski okrug i Nišavski okrug.

Izgradnja postrojenja za fizičko-hemijski tretman opasnog otpada i muljeva i postrojenja za skladištenje tečnih tokova industrijskog otpada (rastvarači, kiseline, baze) i muljeva, planira se u Raškom, Rasinskom, Borskom i Zaječarskom upravnom okrugu.

Trenutno nema odobrenih lokacija za deponiju opasnog otpada u Republici Srbiji. Kada lokacije budu identifikovane i odobrene, novi objekti će se graditi u skladu sa zahtevima EU.

Za potrebe uspostavljanja mreže sakupljanja otpadnih vozila, potrebna je izgradnja stanica za sakupljanje otpadnih vozila uspostavljenih u većim gradovima (Užice, Кraljevo, Novi Sad, Valjevo i Niš), pet stanica za sakupljanje u Beogradu i po dve u svakom od ostalih regiona za upravljanje otpadom.

Sadašnji nivo tarifa za domaćinstva za usluge upravljanja otpadom odražava generalno veoma nisku, neusklađenu infrastrukturu, navedeno je. Tarife se znatno razlikuju, uglavnom se kreću oko 0,5% prihoda domaćinstva. One će neizbežno morati da se postepeno povećaju izgradnjom infrastrukture. Granicom dostupnosti smatra se 1,5% prihoda domaćinstva. Ciljane tarife (kao što su šeme "plati-koliko-bacaš") će biti primenjene kako bi se omogućio dalji razvoj osnovne infrastrukture i administrativnih sistema.

Sistem povrata depozita će najverovatnije doprineti povećanju sakupljenih i recikliranih količina otpadne ambalaže, stoji u dokumentu.

Naknade za otpad formirane prema pristupu "plati koliko baciš" predstavljaju primenu principa "zagađivač plaća". Svrha navedene naknade je da domaćinstva i pravna lica budu u mogućnosti da utiču na iznos novca koji plaćaju za usluge odvoza komunalnog otpada za onoliko otpada koliko stvaraju. Ako odvajaju otpad na mestu nastanka, kompostiraju i slično, mogu da zahtevaju manji obim naknada za otpad. Iako je ovu vrstu naknada za otpad lakše primeniti u područjima sa porodičnim kućama, ona se za sada češće primenjuje u urbanim područjima.

Detalje potražite u dokumentu ispod teksta.