Deponije najskuplji oblik tretiranja otpada - resurse bi trebalo usmeriti na procese prikupljanja i reciklaže

Deponije su najskuplji oblik tretiranja otpada. Srbija trenutno ima 164 zvanično registrovane deponije, a u planu je izgradnja još 22-29 novih. Evropski stručnjaci tvrde da je broj deponija planiran za Srbiju previsok i da bi resurse pre trebalo koristiti za ulaganje u procese prikupljanja i reciklaže, zaključak je izveštaja o stanju na tržištu reciklažnog otpada koji je naručio USAID Projekat za razvoj konkurentnosti Srbije.

Zakon o upravljanju otpadom nalaže da svaka opština razvije opštinski plan o upravljanju otpadom, nakon čega se opštine moraju organizovati u regione (koji mogu biti drugačiji od onih predviđenih strategijom iz 2003) i pripremiti regionalni plan o upravljanju otpadom na osnovu lokalnih planova. Cilj je da se opštinama omogućiti da planiraju upravljanje svojim otpadom u skladu sa zakonom. Opštinama je dozvoljen jedan broj opcija uključujući zadržavanje postojeće strukture, ugovaranje strategijskog partnera za upravljanje otpadom, osnivanje lokalnih javno-privatnih partnerstava, ili bilo koja kombinacija navedenih opcija. Rok za podnošenje regionalnih planova je 23.05.2010. Prema strategiji iz 2009. organizovano je 25 regiona.

Za prikupljanje i odlaganje, mnogi će odabrati privatnog strateškog partnera za upravljanje otpadom zasnovanom na modelu javno-privatnog partnerstva, po kom se formira zajednička kompanija koja je 20% u opštinskom i 80% u privatnom vlasništvu. U uloženih 20% sredstava opštine spadaju objekti, vozila, kontejneri i infrastruktura. Preostalih 80% privatni partner ulaže u novu opremu i sredstva.

Nalazi izveštaja ukazuju na to da postoje mogućnosti za upravljanje otpadom i reciklažu u privatnom sektoru. Trenutno, 97% otpada u Srbiji nalazi se na deponijama, što je najmanje ekonomična i ekološki opravdana opcija za upravljanje otpadom. Nasuprot tome, Austrija reciklira 97% svih otpada sa samo 3% na deponijama - potpuno suprotno od Srbije.

Operateri koji se bave reciklažom plaćaju ulaz na deponiju, što svakako nije podsticajno za ovu oblast. To se može rešiti putem primarne selekcije koja će smanjiti troškove ulaska sa strane preuzimanjem otpada pre nego što stigne na deponiju. Štaviše, trošak od ulaska na deponiju u celosti pripada operateru, a prihod od reciklaže se deli sa opštinom. Razdvajanje sredstava biće zahtevano u zakonu, što ukazuje na revnosno rešavanje ovog problema.

Fond za zaštitu životne sredine (Eko-fond) je odgovoran za finansiranje prioritetnih projekata zaštite životne sredine sa budžetom od oko 30 mil EUR u 2010. godini (u poređenju sa Hrvatskom koja ima više od 150 mil EUR godišnje). Direktne investicije u privatni sektor za reciklliranje do sada su bile ograničene, ali smatra se da će se uvođenjem eko-takse "proizvođač plaća" ova ulaganja biti povećana.

U izveštaju, koji je dostupan na engleskom i srpskom jeziku na http://www.compete.rs/files/Reciklaza_otpada_0.pdf , uključujena je i ocena privatnog sektora koji se bavi reciklažom u Srbiji i to na osnovu 77 obailazaka samih lokacija i intervjua sa ključnim učesnicima koji obavljaju sve faze reciklažnog procesa sa svim dostupnim sirovinama. Procena je sprovedena u saradnji sa nevladinom organizacijom iz Srbije "Treehouse".

Ovaj izveštaj razmatra mogućnosti i prepreke za razvoj reciklaže u Srbiji, uključujući i zapažanja svih relevantnih učesnika, Vladu Republike Srbije i druge nacionalne aktere i inicijative, opštinske vlasti i javna komunalna preduzeća, učesnike iz privatnog sektora koji sarađuju sa jedanaest pod-sektora obrade različitih materijala i sirovina i relevantnih razvojnih programa i donatora.