Zašto je železnički most rušen četiri puta i kako konjanici testiraju most kralja Aleksandra?

Železnički most u Beogradu, najstarija ćuprija prestonice, srušen je četiri puta, od toga dva puta na brodove na kojima su se nalazili vojnici. Premostio je Savu oslonjen na šest kamenih stubova 1884. godine. Jedna polovina mosta je bila naša, druga austro-ugarska.

- Mračna istorija Železničkog mosta je jedna od simboličnih beogradskih priča. Prvi put je srušen u Prvom svetskom ratu. Austrougari su sa novobeogradske strane pokušavali da uđu u Beograd i to vozom odnosno kompozicijom koju gura lokomotiva. U tom momentu branioci Beograda miniraju most, pa austro-ugarski voz zajedno sa mostom koji se ruši pada na brod i tada strada cela posada tog broda – priča za "eKapiju" Zoran Nikolić koji je "pikanterije" o beogradskim mostovima kao i drugim manje poznatim istorijskim zanimljivostima Novog Beograda objavio sa Mirkom Radonjićem u knjizi "Tajna Novog Beograda".

Ista situacija sa rušenjem tog mosta se dešava u Drugom svetskom ratu u noći između 10. i 11. aprila kada je vojska Kraljevine Jugoslavije srušila mostove u nadi da će sprečiti nacistički ulazak u Beograd. Železnički most je opet miniran. Neko je detonirao eksploziv negledajući da se ispod mosta nalazi naš brod "Tanasko Rajić" koji je imao 110 vojnika od kojih je 95 poginulo na licu mesta.

Beograđani skoro svakodnevno prelaze neki od 8 mostova koji uglavnom povezuju Novi Beograd sa starim gradskim jezgrom.

- Velike imperije koje su osvajale prostor Beograda, imale su izuzetno mostograditeljsko iskustvo i mogle su da naprave kamene zidane mostove ali se to, iz nekog razloga, nije desilo. Sava je bila premoštena samo potonskim mostovima, za koje postoje dokazi da ih je bilo u austrijsko i tursko vreme ali ne i u rimsko. Svi potonski mostovi su bili u pravcu današnjeg Brankovog mosta. Postoje indicije da je postojao jedan na Adi Ciganliji, da se preko ade stizalo na levu obalu Save. Turci su pravili potonske mostove kada su išli u pohode ka Beču ili Pešti. Poneki su postojali po nekoliko godina ali ih je zub vremena ugasio – kaže Nikolić.

Most kralja Aleksandra Karađorđevića je premostio Savu 1934. godine oslonjen na dva armirano-betonska stuba u srpsko-vizantinskom stilu, dok su čelična užad držala celokupnu konstrukciju. Na njegovim temeljima je izgrađen današnji Brankov most. Nikolić kaže da je u tadašnjoj beogradskoj varoši koji je imao 300.000 stanovnika taj most bio senzacija.

Da bi testirali koliko je moćan most, 1934. je organizovano zvanično testiranje. Tada je poznati stručnjak iz Švajcarske Mirko Roš, inače poreklom iz Srbije, došao da izmeri otpornost mosta dok most prelazi 700 konjanika. Posle te "tutnjave" konjanika osciliranje mosta je bilo 13 centimetara, što se pokazalo kao dobar rezultat.

- Taj most smo takođe mi srušili 1941. godine. Sa obe strane mosta Ivan Meštrović je hteo da naprvi gigantske skulpture. Sa jedne strane nameravao je da stavi skulpture cara Dušana i kralja Petra, a sa druge Tomislava i Tvrtka, kao ideju jugoslovenske simbioze naroda. Međutim, on je mnogo naplaćivao gradu i državi, tako da je tražio iznos veći nego kojim bi mogla da se napravi tramvajska pruga do Zemuna i nazad. Ta kompozicija je bila neumerena u odnosu na viseću konstrukciju mosta – kaže Nikolić.

Zbog toga što su bili srušeni svi beogradski mostovi, Nemci su 1942. godine napravili poseban most koji do tada nije postojao, i to je današnji most preko kojeg idu tramvaji. Za njega su pripremili konstrukciju koja je prvobitno trebalo da premosti Tisu, ali su zbog hitnosti situacije u Beogradu, koji je naprasno ostao bez svih mostova, odlučili da tu konstrukciju prenesu u prestonicu.