Globalna studija pokazala da loša ishrana utiče na visinu - Crnogorski adolescenti i do 20 cm viši od vršnjaka u Aziji

Nova globalna studija sa 65 miliona dece i adolescenata iz oko 200 zemalja, uključujući i Crnu Goru, pokazala je da loša ishrana može uticati na razlike u visini kod vršnjaka i do 20 centimetara. U ovoj globalnoj studiji, objavljenoj u prestižnom svjetskom časopisu The Lancet, sa Univerziteta Crne Gore su učestvovali prof. dr Duško Bjelica i prof. dr Stevo Popović.

Istraživanje, koje je predvodio Imperijal koledž iz Londona, utvrdilo je visinu i težinu dece i adolescenata školskog uzrasta širom sveta, na uzorku od 65 miliona dece, uzrasta od 5 do 19 godina iz, tačnije 193 zemlje.

Utvrđena je razlika od 20 cm između devetnaestogodišnjaka u najvišim i najnižim nacijama. U Bangladešu i Gvatemali, nacijama sa najnižim devojkama na svetu, prosečna devetnaestogodišnjakinja je iste visine kao prosečna jedanestogodišnjakinja u Holandiji, zemlji sa najvišom prosečnom visinom, i kod dečaka i kod devojčica.

Međunarodni tim koji potpisuje ovu studiju upozorava na to da izuzetno promenljiva ishrana u detinjstvu, posebno nedostatak kvalitetne hrane, može dovesti do usporenog rasta i porasta dečje gojaznosti - što utiče na detetovo zdravlje i blagostanje tokom celog života.

Ovo istraživanje je obuhvatilo merenja u periodu od 1985. do 2019. godine i potvrdilo da najviši devetnestogodišnjaci u 2019. godini žive u severozapadnoj i centralnoj Evropi, odnosno u Holandiji, Crnoj Gori, Danskoj i Islandu. Sa druge strane, najniži devetnaestogodišnjaci u 2019. godini žive u južnoj i jugoistočnoj Aziji, Latinskoj Americi i istočnoj Africi, odnosno u Istočnom Timoru, Papua Novoj Gvineji, Gvatemali i Bangladešu.

Najveća poboljšanja u prosečnoj visini dece tokom perioda od 35 godina zabilježena su u zemljama čije su ekonomije u razvoju, kao što su Kina, Južna Koreja i neki delovi jugoistočne Azije. Takođe, globalni poredak po visini za Veliku Britaniju pogoršao se tokom poslednjih 35 godina.

Studija je takođe utvrđivala indeks telesne mase (BMI) kod dece i adolescenata, odnosno meru odnosa visine i težine, koja daje odgovor da li osoba ima adekvatnu težinu u odnosu na svoju visinu. Analizom je utvrđeno da su devetnaestogodišnjaci sa najvećim indeksom telesne mase pronađeni na pacifičkim ostrvima, Bliskom Istoku, SAD-u i Novom Zelandu. Indeks telesne mase devetnaestogodišnjaka je bio najniži u zemljama južne Azije, poput Indije i Bangladeša. Razlika između najmanjeg i najvećeg BMI je imao raspon oko devet jedinica (ekvivalentno oko 25 kg težine).

Profesor Majid Ezzati, jedan od vodećih autora ove studije, naveo je da deca u nekim zemljama zdravo rastu do pete godine, ali zaostaju tokom godina svog školovanja. To pokazuje da postoji disbalans između ulaganja u poboljšanje ishrane predškolaraca i djece školskog uzrasta i adolescenata. Ovo pitanje je posebno važno tokom pandemije COVID-19 kada su škole zatvorene širom sveta, a mnoge siromašne porodice nisu u stanju da obezbede adekvatnu ishranu za svoju decu.

Profesor Duško Bjelica, jedan od autora ove studije, istakao je da devetnaestogodišnjaci sa najnižim indeksom telesne mase žive u Etiopiji (19,2), Nigeru (19,8), DR Kongu (19,9), Senegalu (20,1), Indiji (20,1), Istočnom Timoru (20,3), Bangladešu (20,4), Centralnoafričkoj republici (20,5), Nepalu (20,5), Čadu (20.6), dok 19-godišnjaci sa najvišim indeksom tjelesne mase žive na Kukovim ostrvima (29,6), Nauruu (29,5), Tuvalu (28,2), Niueu (28,1), Tongu (27,3), Američkoj Samoi (27,2), Tokelau (27,2), Palauu (27,1), Francuskoj Polineziji (26,3), Kiribatima (26.2).

Dodao je i da 19-godišnjakinje sa najnižim indeksom telesne mase žive u Istočnom Timoru (19,6), Rumuniji (19,9), Indiji (20,1), Vijetnamu (20,4), Madagaskaru (20,4), Šri Lanki (20,6), Kambodži (20,6), Mjanmaru (20,6), Bangladešu (20,6), Japanu (20.6), dok devetnaestogodišnjakinje sa najvišim indeksom telesne mase žive u Tongu (29,0), Kukovim ostrvima (28,9), Nauruu (28,6), Niueu (28,3), Tokelau (27,9), Samoi (27,9), Tuvalu (27,2), Američkoj Samoi (26,6), Palauu (26,5), Francuskoj Polineziji (26.2).

Dr Andrea Rodriguez Martinez, jedan od vodećih autora ove studije, je istakla:

- Naša saznanja bi trebalo da izazovu donošenje mera koje povećavaju dostupnost i smanjuju troškove zdrave hrane, jer će ovo pomoći deci da postanu viša bez dobijanja prekomerne težine. Te inicijative uključuju bonove za zdravu hranu za porodice sa niskim prihodima i besplatne programe zdravog školskog obroka koji su posebno ugroženi tokom pandemije. Ove akcije bi deci omogućile da postanu viša bez dobijanja prekomerne težine, uz celoživotne koristi za njihovo zdravlje i blagostanje.

- Najviši 19-godišnjaci žive u Holandiji (183,8 cm), Crnoj Gori (183,3 cm), Estoniji (182,8 cm), Bosni i Hercegovini (182,5 cm), Islandu (182,1 cm), Danskoj (181,9 cm), Češkoj (181,2 cm), Letoniji (181,2 cm), Slovačkoj (181,0 cm), Sloveniji (181,0 cm), dok najviše 19-godišnjakinje žive u Holandiji (170,4 cm), Crnoj Gori (170,0 cm), Danskoj (169,5 cm), Islandu (168,9 cm), Letoniji (168,8 cm), Estoniji (168,7 cm), Srbiji (168,3 cm), Češkoj (168,0 cm), Litvaniji (167,6 cm), Američkoj Samoi (167,6 cm)", ali dodaje i da: "Najniži 19-godišnjaci žive u Istočnom Timoru (160,1 cm), Laoškom PDR (162,8 cm), Salomonovim ostrvima (163,1 cm), Papui Novoj Gvineji (163,1 cm), Mozambiku (164,3 cm), Gvatemali (164,4 cm), Nepalu (164,4 cm), Jemenu ( 164,4 cm), Bangladešu (165,1 cm), Madagaskaru (165,2 cm), dok najniže 19-godišnjakinje žive u Gvatemali (150,9 cm), Bangladešu (152,4 cm), Nepal u(152,4 cm), Istočnom Timoru (152,7 cm), Madagaskaru (153,1 cm), Laoškom PDR (153,1 cm), Filipinima (154,1 cm), Maldivima (154,3 cm) , Indoneziji (154,4 cm), Peruu (154,4 cm) - rekao je Profesor Stevo Popović, takođe jedan od vodećih autora ove studije.