Špediteri dokazali neustavnost carinske procedure - carinici ne smeju zahtevati pomoć od drugih lica u vršenju pretresa

(Katarina Manojlović-Andrić)

Odredbe Carinskog zakona po kojima carinski službenici mogu prilikom pretresa ili oduzimanja robe da traže pomoć i od drugih lica kao i da prikupljaju lične i druge podatke o pojedincu, a da lice na koje se podaci odnose ne obaveste o tome, nesaglasne su sa Ustavom. Ovakvu odluku doneo je juče (26. novembar 2009. godine) Ustavni sud Srbije ocenjujući više odredaba Carinskog zakona čiju je ustavnost osporilo Udruženje malih i srednjih špeditera Srbije.

Članom 294. (stav 1) propisano je da ovlašćeni carinski službenik može zahtevati od drugih lica pomoć u vršenju pretresa, privremenog oduzimanja robe odnosno prevoznog sredstva ili privremeno zadržavanje lica kao i da su osobe od kojih se takva pomoć zahteva dužne da pomognu carinicima u takvim prilikama. Ustavni sud je ocenio da takva odredba nije saglasna sa Ustavom budući da ni jednim delom Carinskog zakona takvo ovlašćenje carinskog službenika i obaveza drugog lica nisu bliže uređeni. Primenom ove odredbe, primetila je sudija izvestilac Katarina Manojlović-Andrić, "druga lica dužna su da postupe po zahtevu carinskog organa i protiv svoje volje, u vremenu i na način koji zakonom nisu uređeni i određeni, što ovu odredbu u delu kojim se takva obaveza utvrđuje, prema oceni Ustavnog suda, čini nesaglasnom sa onim odredbama Ustava koje zabranjuju prinudan rad (čl. 26. st. 3 i 4), garantuju slobodu kretanja (čl. 39 st. 1 i 2) i dr".

Da bi obavila poslove iz svoje nadležnosti, carina prikuplja podatke o pojedincu a po članu 296, stav 1 zakona, carinski službenik nije dužan da obavesti lice na koje se podaci odnose, ukoliko bi to otežalo ili onemogućilo obavljanje određenog posla. I ova odredba je, po oceni suda, neustavna, jer najviši pravni akt (u članu 42. stav 4) kaže da svako ima pravo da bude obavešten o prikupljenim podacima o svojoj ličnosti u skladu sa zakonom i pravo na sudsku zaštitu u slučaju zloupotrebe. Ista odredba nesaglasna je i sa onim delom Ustava koji navodi da svako ima pravo da pristupi podacima koji su u posedu državnih organa i organizacija sa javnim ovlašćenjima. To znači, naglasila je Manojlović-Andrić "da se zakonom ne može ograničiti pravo lica da dobije podatke koje državni organi prikupljaju o njegovoj ličnosti, već da se zakonom može urediti samo način pristupa tim podacima".