Kontinuirano aukcijsko tržište

Faza predotvaranja kod metoda kontinuiranog trgovanja u potpunosti je jednaka istoimenoj fazi kod metoda preovlađujuće cene. Nadalje, faza otvaranja i faza trgovanja na otvaranju, identične su fazi aukcije, odnosno fazi trgovanja kod metoda preovlađujuće cene, respektivno. Drugim rečima, metod preovlađujuće cene u svojoj celini predstavlja algoritam koji služi za tzv. otvaranje kontinuiranog tržišta. Ovim algoritmom identifikuje se jedna od pomenute četiri referentne cene kontinuiranog tržišta – cena na otvaranju.

Nakon faze trgovanja po ceni na otvaranju, sledi faza kontinuiranog trgovanja. Ova faza predstavlja suštinu celog metoda. Samo naizgled jednostavna, ona predstavlja i najkompleksniji deo metoda trgovanja.

Algoritmi koji se koriste prilikom zaključivanja transakcija složeni su iz razloga što zahtevaju kontinuiranu aktivnost na identifikovanju mogućnosti da neki od novoispostavljenih naloga zaključi, u celosti količine ili, pak, delimično, transakciju sa nekim od već ispostavljenih naloga za trgovanje, a koji u berzanskom sistemu čekaju na izvršenje. Tržišni nalog koji se ispostavlja tokom faze kontinuiranog trgovanja, shodno svojim vrhunskim obeležjima prioriteta realizacije, zaključuje transakcije sa nalozima suprotnim po vrsti transakcije, počevši od najbolje rangiranog, pa nadalje, slobodnim rečnikom rečeno – ne pitajući za cenu. Naravno, sve to dok postoji raspoloživa količina za zaključenje transakcije u takvom tržišnom nalogu.

Osim, tržišnih i limit naloga, u ovoj fazi moguće je ispostavljati i druge vrste posebnih naloga, kako po ceni, tako i po drugim posebnim uslovima za njihovo izvršenje.

Pomenućemo neke od njih:

- stop nalog – predstavlja ustvari generički naziv za porodicu naloga koji sadrže cenu u nalogu koja ne predstavlja cenu za realizaciju naloga, već, pre svega, cenu koja aktivira ovako ispostavljeni nalog, koji je do tada u potpuno neaktivnom statusu u berzanskom trgovačkom sistemu.

- iceberg nalog – predstavlja nalog sa posebnim uslovom izvršenja. Njegova specifičnost ogleda se u postojanju dve količine u nalogu: ukupne i prikazane količine. Kada se prikazana količina iz ovog naloga svede na nulu, nalog se automatski dopunjuje novom količinom iz deklarisane ukupne količine u nalogu, a do nivoa inicijalno deklarisane prikazane količine. Iako naizgled od male koristi, ovaj nalog se veoma često koristi od strane velikih tržišnih „igrača“ kako bi na izvestan način prikrili svoju originalnu, uglavnom masovnu kupovinu ili prodaju, i na taj način se zaštitili od skupih plaćanja ili jeftinih prodaja, minimizirajući sopstveni uticaj na cenu;

- fill or kill i immediate or cancel nalozi – pre svega, važno je napomenuti da se nazivi ovih naloga ne prevode na lokalne jezike. Njihova zajednička karakteristika jeste da zahtevaju trenutnu realizaciju. Jedina razlika među njima jeste ta što fill or kill, za razliku od immediate or cancel naloga, ne prihvata delimičnu realizaciju količine navedene u nalogu, a koju, dakle, immediate or cancel nalog prihvata;

- nalog sa minimalnim izvršenjem – predstavlja posebnu vrstu naloga u kojem se pored deklarisane ukupne količine navodi i minimalna količina neophodna za delimično, odnosno fragmentirano izvršenje naloga za trgovanje;

- nalog sa multiplikatorom – ova vrsta posebnog naloga pored deklarisane ukupne količine sadrži i vrednost multiplikatora koji omogućava da se delimična realizacija ukupne količine vrši samo u količinama deljivim sa multiplikatorom.

Upotreba ovih vrsta naloga sa posebnim uslovima srazmerna je likvidnosti i stepenu razvoja berzanskog tržišta. Naime, na nelikvidnim i slabo likvidnim tržištima, upotreba nekih od navedenih naloga potpuno je besmislena, s obzirom da su uslovi njihove realizacije upravo motivisani visokom likvidnošću tržišta.

Fazi kontinuiranog trgovanja sledi faza zatvaranja. Ova faza predstavlja vremenski trenutak u kojem se utvrđuje cena na zatvaranju i tokom koje nije moguće zaključivati transakcije. Cena na zatvaranju može da se računa na jedan od sledećih načina:

1. cena poslednje transakcije u fazi kontinuiranog trgovanja

2. prosečna ponderisana cena specificiranog broja poslednje-trgovanih jedinica svake od hartija od vrednosti

3. prosečna ponderisana cena poslednje-trgovanog specificiranog procenta od ukupno trgovanih jedinica svake od hartija od vrednosti

4. prosečna ponderisana cena poslednje-trgovanih jedinica svake od hartija od vrednosti u specificiranom vremenskom periodu

Faza zatvaranja može biti sleđena fazom trgovanja na zatvaranju. U ovoj fazi je i kod ovog metoda moguće ispostavljati naloge i zaključivati transakcije samo i isključivo po utvrđenoj ceni zatvaranja. Iako je kontinuirano tržište manje podložno tržišnim manipulacijama, ono je na jednak način, kao i aukcijsko tržište ranjivo manipulacijama ukoliko nije likvidno.