Kako je jezdio ``Gvozdeni put i parovoz`` kroz Srbiju

Prvu zvaničnu ideju o građenju železnice na tlu Kneževine Srbije dao je daleke 1837. Miloš Obrenović, a objavio ju je peštanski ``Serbski narodni list``, u članku pod naslovom ``Gvozdeni put i parovoz``. Ovo se zbilo svega 12 godina nakon izgradnje i puštanja u saobraćaj prve pruge (1825) na tlu Engleske.

Izgradnja prvih pruga u Kraljevini Srbiji otpočela je 28 godina kasnije od izgradnje u Vojvodini, odnosno 10 godina od izgradnje na Kosovu i Metohiji. Prva pruga izgrađena je 1884, od Beograda do Niša, u dužini od 243 kilometra, i bila je vezana za prugu Subotica–Novi Sad–Zemun. Dve godine kasnije završena je pruga od Niša do Vranja, a spajanje s prugom do Soluna izvršeno je izgradnjom pruge od Vranja do Ristovca, 1888. Iste godine izgrađena je pruga od Pirota do Caribroda, tako da je Srbija izvršila povezivanje svoje železnice sa železničkim mrežama Austrougarske, Bugarske i Turske.

U Vojvodini je nastavljeno širenje mreže pruga izgradnjom više manjih deonica, a već 1891. godine železnička mreža Kraljevine Srbije povezana je sa Zagrebom, izgradnjom deonice od Zemuna preko Rume do Šida.

Do 1890. godine, na teritoriji današnje Srbije bilo je izgrađeno 2263 km pruga, od čega 2180 km pruga širokog koloseka i 83 km uzanog koloseka.

Godine 1889. na železničkoj mreži Kraljevine Srbije raspolagalo se sa 35 lokomotiva, od čega je za mešovitu službu bilo namenjeno 12, za teretne vozove 11, za brze vozove 8 i za manevar 4 lokomotive. U 1893. godini, na prugama Kraljevine Srbije bilo je 93 putničkih kola, 36 prtljažnih i 983 teretnih kola. Već u 1914. godini bilo je 117 lokomotiva za normalan kolosek i 50 lokomotiva za uzani kolosek.

Početkom 1960. raspolagalo se sa 502 parne lokomotive, ali nije bilo niti jedne s dizel vučom.

Prvi voz sa električnom vučom prošao je prugama Srbije u maju 1970. godine, na relaciji Beograd–Zagreb. Godine 2003. železnica koristi 232 dizel lokomotive, 170 električnih i svega 3 parne lokomotive, praktično muzejske vrednosti.

napomena : Republički zavod za statistiku (http://webrzs.stat.gov.rs ) priprema svoje kapitalno delo "Dva veka razvoja Srbije - Statistički pregled", a eKapija želi da i na ovaj način promoviše neke izuzetno zanimljive detalje do kojih je autorski tim Projekta došao, analizirajući veliko arhivsko blago Srbije.