Počinje obnova Lazarevog grada? - Revitalizacija tvrđave u Kruševcu odvijaće se fazno

Godinama zidine arheološkog kompleksa u centru Kruševca čekaju obnovu. Lazarev grad, u arheologiji zvanično pod imenom Kruševački grad, poslednju pravu zaštitu imao je u drugoj polovini 20. veka.

Nedavnim susretom zvaničnika Kruševca, Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, nadležnog za park kao nasleđe od izuzetnog značaja i Narodnog muzeja u Kruševcu zvanično je obnovljena ideja o rekonstrukciji, konzervaciji i istraživanjima. Do sredine oktobra trebalo bi da budu gotova prva idejna rešenja za pojedine faze obimnog projekta, koji u perspektivi treba da uredi preživele zidine (pre svega istočno i zapadno krilo), zatim ostatke donžon kule i ostalih objekata (konjušnice, kovačnice, grnčarske radionice i, pretpostavlja se, dvora kneza Lazara).

- Svakoj rekonstrukciji treba da prethode arheološka istraživanja i konzervacija, kao deo višegodišnjeg plana koji je potekao od muzeja Eparhije kruševačke, sa crkvom Lazaricom, i od samog grada Kruševca - objašnjava, za Novosti, istoričar Goran Vasić, direktor Muzeja čije je sedište, kao i spomenik knezu Lazaru, unutar samog lokaliteta.

- Od druge polovine oktobra možemo da apliciramo za sredstva za bar jednu fazu u rekonstrukciji. Verujem da će fondovi biti dostupni za te projekte, kao što su ranije bili u Golupcu, Smederevu, Drenči, Magliču...

Ratovi, erozija, zub vremena i potpuno nepoštovanje istorije doveli su do toga da je od Lazarevog grada ostalo vrlo malo. Uz svetinje su građeni drugi objekti, ulice, objekti javne namene, podizane su kuće i čitava naselja. Pretpostavlja se da je površina prestonog grada, građenog od 1371. do 1378, bila znatno veća od današnjih dimenzija (dužine 300, a širine 200 metara, u pravcu jugozapad-severoistok).

Retko ko se seća da su pre prvih pravih sistematskih istraživanja parka, koja su započeta 1961. i 1962, na terenu mogle da se golim okom vide samo donžon kula i crkva Lazarica. Stručnjaci Republičkog zavoda za zaštitu spomenika, Arheološkog instituta i Narodnog muzeja u Kruševcu obavljali su pionirski posao sve do 1976. godine.

- Sva istraživanja pratila je i konzervacija, pa su tako otkriveni i sačuvani bedemi, a odgovarajući stručni postupci rađeni su i na oko 30 otkrivenih nepokretnih celina u prvih deset godina rada - navodi kruševački arheolog Marin Bugar.

- Sva otkrića, od dvora do kovačnice, stavljana su u odgovarajući kontekst na osnovu otkrivenog arheološkog materijala.

Tokom osamdesetih godina istraživao se severoistočni deo Lazarevog grada sa menzulanom, a prilikom obnove konaka vođeno je interesantno istraživanje 1998. Crkvena staza obnovljena je 2002, a poslednje dve kampanje u južnom delu grada, iza zgrade muzeja, bile su 2010. i 2012. Život na celokupnom prostoru grada nije počeo u srednjem veku. Najstariji horizonti kompleksa potiču još iz mlađeg neolita i pripadaju kamenom dobu, tj. starčevićkoj kulturi, koja datira od 7. do 6. milenijuma p.n.e.

Pretpostavlja se da je crkva Lazarica, kao dvorska bogomolja, podignuta kada i sam grad, u slavu rođenja despota Stefana Lazarevića, koji je do punoletstva 1393. vladao sa majkom kneginjom Milicom.

Lazarica zauzima centralno mesto na ostacima grada, koji se prvi put spominje 1387. u povelji dubrovačkim trgovcima. Sa crkve se još čuje prvo zvono u oslobođenoj Srbiji, poklon vožda Karađorđa iz 1812. godine.

Donžon kula visoka je 18 metara. Imala je prizemlje i četiri sprata i, kako se pretpostavlja, na samom vrhu galerijski prostor sa strelnicama i zupcima, te četvoroslivni krov.

Svojevremeno je mogla da se vidi sa svih strana, dok okolo nije počelo da se gradi. Tako se danas iz jednog dela grada i ne vidi zbog silosa.