Tajna stara 6.000 godina - Šta se krije ispod Niša?

Prastanovnici Niša koji su pre oko 6.300 godina živeli na lokalitetu Velika humska čuka pravili su kuće pravougaone osnove dužine oko šest metara, koristili su posuđe od pečene zemlje oslikane grafitom i mineralnim bojama, služili su alatkama od kamena sa obližnjeg nalazišta Kremenac, zemlju su obrađivali motikama od jelenskog roga a kao alatke su koristili i - bakarna dleta.

Do svih ovih nalaza došli su stručnjaci Arheološkog instituta u Beogradu i Narodnog muzeja u Nišu, koji od 2014. neprekidno obavljaju iskopavanja na ovom lokalitetu 'od velikog značaja'.

- Velika humska čuka je jedan od važnijih praistorijskih lokaliteta ne samo u Srbiji, nego na celom Balkanu. Dosadašnjim istraživanjima potvrđeno je da je bila naseljena od starijeg bakarnog doba (oko 4.300 godina p.n.e.) pa sve do kasnoantičkog perioda (IV vek), što je skoro 5.000 godina života u kontinuitetu na istom mestu. Malo je takvih višeslojnih lokaliteta na kojima je moguće proučavati odnose između paistorijskih kultura iz različitih perioda - priča rukovodilac istraživanja Aleksandar Bulatović, viši naučni saradnik Arheološkog instituta iz Beograda.

Dosta zanimljivih nalaza pronađeno je u ovoj i prošloj godini.

- Prvobitno praistorijsko naselje nastalo je na uzvišenju sa kojeg se pruža pogled na celo niško polje. U najstarijem periodu oko 4.300 godina p. n. e., kuće su podizane na stenama. Zidovi su bili od pruća i oblica, oblepljeni blatom. Do sada su nađeni ostaci tri kuće pravougaone osnove. U jednoj smo našli pet celih posuda koje su zatečene in situ, kako su i ostavljene pre više od 6.000 godina. Zidovi kuće su se zapalili i pali preko posuda i tako ih konzervirali. To je fantastičan nalaz - objašnjava Bulatović.

Analiza posuda otkrila je izražen smisao za estetiku stanovnika Velike humske čuke.

- Na posudama su crtali grafitom geometrijske oblike. Nađen je i crtež figure žene u pokretu, verovatno u plesu, naslikan crvenom mineralnom bojom koja se sačuvala do danas. U ostacima jedne od kuća nađeno je bakarno dleto težine 90 grama, sa keramikom i drugim nalazima i više životinjskih kostiju. To je izuzetan nalaz u arheološkom smislu, jer je bilo moguće posredno apsolutno datovati bakarno dleto. Naime, radio-karbon metodom u Americi je utvrđeno da kost potiče iz perioda oko 4.300 godine p.n.e, čime je potvrđeno da i dleto potiče iz tog vremena, što je prvi egzaktno datovani nalaz bakarnog predmeta iz ovog perioda na ovim prostorima - ističe Bulatović.

Nađen je veliki broj alatki od kremena koje su korišćene za sečenje, struganje, štavljenje, probijanje...

Prva iskopavanja bila su tridesetih godina prošlog veka a nastavljena su 50-ih godina. Posle toga više od 50 godina nije se istraživalo, da bi 2009. godine Arheološki institut Beograd i Narodni Muzej Niš napravili probnu sondu, posle čega su 2014. započeta istraživanja koja u kontinuitetu traju do danas. Bulatović naglašava da su radove do sada finansirali Gradska opština Crveni krst, grad Niš i Ministarstvo kulture. Ali, ove godine Ministarstvo nije podržalo projekat.