Diplomatske tajne srpskih vladara

(Zorica Janković)

Zorica Janković, kustos Istorijskog muzeja Srbije, ovih dana je javnosti predstavila svoju drugu knjigu, „Caru na divan“, u kojoj je kroz precizan opis svih susreta srpskih vladara i carigradskih sultana, opisala razvoj odnosa Srbije i Turske. „Više nego opisom ponekad zamornih i jednoličnih političkih pregovora, autorka se bavila atmosferom, ceremonijalom, opisom putovanja, ličnosti... koje na književno uzbudljiv način ilustruju vreme“, zapisao je u recenziji dr Slavenko Terzić.

Svi srpski vladari od Miloša do Petra I Karađorđevića imali su susrete sa turskim sultanima. Ako im je, dok su bili vazali, to bio „domaći zadatak“, odnosno obaveza koju nisu mogli da izbegnu, kako se susreti na najvišem nivou tumače posle sticanja nezavisnosti?
- Od osam susreta srpskih vladara i turskih sultana, koji su se zbili u periodu od 75 godina, pet puta su srpski vladari kao vazali išli svom sizerenu na podvorenje. Svaki taj odlazak bio je značajan korak u procesu sticanja nezavisnosti, koja je potvrđena odlukama Berlinskog kongresa 1878. godine. Naredna tri odlaska u Carigrad srpski vladari su činili kao suvereni nezavisne države, imajući u vidu trenutne državne, ali i privatne interese. Ako se za odlazak ekskralja Milana u Carigrad (1889), samo 25 dana posle abdikacije, može reći da je bio u funkciji normalizacije odnosa dve države posle perioda u kome su međusobno ratovale (1876-1878), ali pre da bi prisustvovao porođaju svoje ljubavnice (Artemize Hristić) i da bi od sultana tražio novac, pritešnjen svojim novčanim nevoljama. Veruje se da je Milan 1893. dobio od sultana i pola miliona franaka, a da se ovaj odužio na taj način što mu je godinu dana kasnije poslao sina Aleksandra (srpskog kralja) na podvorenje.

Da li su srpski vladari bili gosti i drugih velikih dvorova u to vreme?
- Prvenstveno se to može reći za kneza Mihaila Obrenovića, ili Princa Mišela, kako su ga zvali na dvorovima Pariza, Beča, Londona, Berlina i Petrograda. U zvaničnoj audijenciji, pored dva sultana, bio je kod kraljice Viktorije, cara Napoleona III i cara Aleksandra II. Značajno je napomenuti i susrete kralja Milana Obrenovića i kralja Petra I Karađorđevića sa ruskim carem i susrete kralja Milana sa austrijskim carem.

Koliko je strogi i detaljan protokol prilikom državničkih poseta bio i pokazatelj odnosa Turske i zemlje gosta?
- Poštujući protokol, a pre svega imajući u vidu svoj položaj vazala, Miloš je prilikom susreta sa sultanom (1835) ovome poljubio nogu, da bi (1910) Petra I Karađorđevića, vladara nezavisne države, sultan dočekao na železničkoj stanici i rukovao se sa njim. Bio je to odraz promene odnosa vazal - sizeren, ali i rezultat prilagođavanja Turske evropskim normama i kidanja krutih osmanskih stega.

Srbija - zla kob vladara
Zorica Janković redovno objavljuje tekstove o istoriji Srbije u nedeljniku „Vreme“, a 2006. godine izašla je iz štampe njena knjiga „Put u carigrad - Knez Mihailo, predaja gradova i odlazak Turaka iz Srbije“. Udata je za Aleksandra Jankovića, profesora na Fakultetu za fizičku kulturu i pomoćnika selektora fudbalske reprezentacije Srbije Miroslava Đukića. Upravo završava pripremu izložbe „Ubistvo vladara“ koju matična kuća Istorijski muzej Srbije organizuje početkom maja meseca.

- Igrom sudbine i sticajem istorijskih okolnosti Srbija je postala zemlja sa najviše ubijenih vladara i državnika u Evropi u poslednja dva veka. Pre ubistva premijera Zorana Đinđića (2003), ubijena su četiri novovekovna srpska vladara: vožd Karađorđe (1817), knez Mihailo (1868), kralj Aleksandar Obrenović (1903) i kralj Aleksandar Karađorđević (1934). Izložba će pokazati da su sva ova ubistva crni ishod sukoba modernista i tradicionalista na srpskoj političkoj sceni (bez obzira na različite motive i okolnosti), što je imalo za posledicu diskontinuitet u razvoju srpske države i njeno udaljavanje od Evrope. Pored podsećanja na ovu negativnu istorijsku konstantu, i zbog koje smo svaki put osuđivani i izopštavani iz okruženja, poruka izložbe će biti da se točak istorije ovakvim gnusnim nedelima ne može zaustaviti - kaže Zorica Janković.

napomena : tekst je u potpunosti preuzet iz lista od 06.05.2008