Svjetska banka: Rast ekonomija Evrope i Centralne Azije usporava na 2,2%, Zapadni Balkan ubrzava na 3,1%

U okruženju u kome dominiraju više cijene energije, povećana neizvjesnost i slabiji privredni rast trgovinskih partnera, rast u regionu Evrope i Centralne Azije vjerovatno će se u 2026. usporiti na 2,2%, sa 2,6% tokom 2025, navodi se u danas objavljenom Ekonomskom izvještaju Svjetske banke.

Usporavanje rasta je rasprostranjeno, odražavajući slabosti u većini zemalja regiona. Sa izuzetkom Rusije, koja čini oko 40% regionalne privrede, očekuje se pad stope rasta na tri odsto u 2026. u odnosu na 3,7% u 2025. Narušena kretanja na globalnom tržištu sirovina ostvarila su manji uticaj na privredni rast nego što je prvobitno bilo očekivano, istakla je Svjetska banka u izvještaju "Kako iskoristiti potencijal veštačke inteligencije: radna mjesta, preduzeća i produktivnost".

- Ekonomije u razvoju u regionu i dalje pokazuju otpornost usled smanjenog energetskog inteziteta, dodatnih državnih mjera i snažne domaće tražnje - izjavila je potpredsjednica Svjetske banke zadužena za Evropu i Centralnu Aziju Antonela Basani.

Kako je ukazala, da bi povećale konkurentnost i pomogle da se prevaziđu efekti pada broja radno sposobnog stanovništva, zemlje regiona mogu da iskoriste potencijal vještačke inteligencije jačanjem osnovnih obrazovnih i upravljačkih vještina zaposlenih, istovremeno pripremajući institucije tržišta rada i socijalne zaštite za ove disruptivne promjene.

Povoljni uslovi na tržištu rada, zajedno sa rastom realnih zarada, doznaka, broja turista i javnih ulaganja su, po procjeni Svjetske banke, podstakle ekonomski rast. Države su privremenim olakšicama djelimično ublažile uticaj viših cijena energenata na domaćinstva i firme, mada su u pojedinim zemljama te mjere doprinijele i jačanju fiskalnih pritisaka.

Centralna Azija je i dalje najbrže rastući podregion, sa procijenjenom stopom rasta od 5,8% u 2026. uz projektovane stope rasta od 9,6% u Kirgistanu i 7,9% u Uzbekistanu. Na Zapadnom Balkanu će se stopa rasta u 2026. vjerovatno povećati na 3,1% u odnosu na 2,6% u 2025, dok se u Centralnoj Evropi ističe Poljska, čija će se stopa rasta zadržati na 3,6%.

U Ukrajini se očekuje usporavanje rasta na 1,2%, uz sve značajnija oštećenja ključne infrastrukture i otežan izvoz.

Rast cijena energenata doprinio je nastavku trenda visoke inflacije, dok su usporen privredni rast u Evropskoj uniji i sve snažnija konkurencija iz drugih zemalja negativno uticali na izvoz i industrijsku proizvodnju, naročito u okviru lanaca snabdijevanja automobilske industrije u regionu, navela je Svjetska banka.

Među ključnim negativnim rizicima i dalje su dodatni poremećaji trgovine i nastavak ratnih dejstava u Ukrajini, dalji rast troškova energenata, transporta i đubriva, globalno stroži uslovi finansiranja i ekstremne vremenske pojave.

U posebnom osvrtu na vještačku inteligenciju (VI), konstatuje se da se u regionu VI uvodi brže nego što su zemlje u stanju da je u ovom trenutku prihvate. Otprilike svaki peti radnik – mahom visoko obrazovan i mlad – radi na poslovima koji su značajno izloženi uticaju VI.

Tek svako deseto preduzeće trenutno koristi VI, i to uglavnom za osnovne zadatke.

U ovom regionu već postoje brojne pretpostavke za VI, uključujući skoro potpunu pokrivenost mobilnom mrežom, povoljne cijene energije i brojnost radnika talentovanih za tehničke djelatnosti. Međutim, u izvještaju se navodi da usvajanje ove tehnologije otežava nedostatak osnovnih obrazovnih i upravljačkih vještina, integrisanih i interoperabilnih podataka i kapaciteta računarske infrastrukture.

- Iako privatni sektor treba da bude osnovni pokretač usvajanja VI, prilagođavanja na njen uticaj i uvođenja inovacija, priprema radne snage za VI pruža kreatorima politika stvarnu priliku da se uhvate u koštac sa izazovima zaposlenosti i generišu rast - rekao je glavni ekonomista Svjetske banke za Evropu i Centralnu Aziju Ivajlo Izvorski.

Glavni rizik tokom naredne decenije u ovom regionu vjerovatno će, po njegovoj procjeni, biti nedovoljan stepen usvajanja VI i njenog prilagođavanja, a ne preveliko prisustvo ove tehnologije.

Osim povećanja efikasnosti postojećih industrija, VI bi mogla da omogući i kreiranje novih proizvoda, usluga, zanimanja i sektora. Da bi se to ostvarilo, potrebne su napredne vještine i mnogo veći priliv privatnog kapitala. Države bi mogle da podstaknu priliv privatnog kapitala proširenjem pristupa računarskim uslugama po povoljnoj cijeni, čime bi stvorile prilike za izvoz kapaciteta data centara i usluga obrade podataka, pod uslovom da za njima postoji tražnja, navela je Svjetska banka.