Raste uvoz hrane, agrobudžet stagnira

Agrobudžet Crne Gore za 2026. povećan je za 0,3% sa prošlogodišnjih 77,06 na 77,32 mil EUR ili za 260.000 EUR više. Crna Gora je u 2025. godini uvezla hrane za 842 mil EUR, što je rast za devet odsto ili 70 miliona u odnosu na 2024. godinu. Prosječni dnevni uvoz hrane lani je iznosio 2,3 mil EUR, ili skoro četiri eura po stanovniku.

Iznosi premija i subvencija ostali su većinom isti kao i prethodnih godina, s tim što su promijenjeni neki programi u skladu sa EU metodologijama i što više novca ide kroz Agenciju za plaćanja, a ne direktno iz budžeta. Vlada je agrobudžet za ovu godinu usvojila 2. aprila.

Ukupan agrobudžet čini dva odsto državnog budžeta. Prosjek u EU je da se pet odsto budžeta država izdvaja za podršku poljoprivredi. U obrazloženju programa agrobudžeta navedeni su ciljevi, a u njima piše da se želi postići veća domaća proizvodnja, odnosno smanjiti uvoz hrane.

Klaster crnogorskih poljoprivrednika je prošle godine u novembru organizovao proteste upozorenja zbog sve većeg nezadovoljstva trenutnim stanjem u poljoprivredi, neadekvatnom institucionalnom podrškom i kontinuiranim padom domaće proizvodnje. Njihovi zahtjevi su bili da se podrška kroz agrobudžet poveća na 5% državnog budžeta, efikasniji rad institucija,.. kao i da između ostalog dobiju povrat akcize na gorivo utrošeno u poljoprivrednom gazdinstvu što imaju njihove kolege u regionu.

Podrška agrobudžetu od države ostala je značajno ispod prosjeka EU, a crnogorski poljoprivrednici ni ove godine nisu dobili mjeru povrata akciza na gorivo iako im je obećavana. Agrobudžet je formalno veći za 0,3%, međutim njegova realna vrijednost je manja jer je godišnja inflacija u Crnoj Gori 3,1% (prije aprilskih povećanja cijena), tako da se može reći da podrška države poljoprivredi stagnira.

Direktne premije poljoprivrednicima za mlijeko, uzgoj stoke, obradu zemljišta, proizvodnju voća i povrća, vinogradarstvo, maslinarstvo, pčelarstvo... ostale su iste. U mnogim slučajevima, iako su premije ostale iste po litru, grlu ili hektaru zemljišta, smanjena je suma za tu podršku u ovoj godini zbog smanjenja proizvodnje, manjeg broja stoke...

Tako su ostale iste premije za otkup mlijeka od osam centi po litru, za kvalitet od najviše 11 centi po litru, i od jednog centa za prodaju preko 5.000 litara. Ukupna suma za ove premije prošle godine je iznosila 4,52 miliona, a ove godine je smanjena za 300 hiljada, što znači da Ministarstvo očekuje smanjenje količine otkupa za oko sedam odsto.

Premija za preradu mlijeka, sira i sličnih proizvoda u domaćinstvu ostala je na 12 centi po litru, kao i prošle godine. Lani je ukupna suma za ovu premiju iznosila 4,4 mil EUR, a sada se planira na 3,82 miliona, što je pad od 14%.

Prema podacima Ministarstva poljoprivrede za prošlu godinu, ukupna proizvodnja mlijeka u Crnoj Gori procjenjuje se na oko 150 miliona litara godišnje, od čega se do 17% prerađuje u odobrenim objektima za preradu mlijeka.

Godišnja premija za tov junadi iznosi 150 EUR po grlu, kao i prošle godine, a ukupna suma je smanjena sa 329 na 300.000 EUR ili za skoro deset odsto.

I ostale premije su ostale na istom nivou, za kupovinu steone junice 400 EUR, za kupovinu steone krmače 100 EUR, godišnja premija za držanje steone krave i junice 100 EUR, za priplodne ovce i koze po 15 EUR,... Za obrađivanje hektara zemljišta (10.000 kvadrata) 300 EUR godišnje, za uzgoj krmnog bilja po hektaru 100 EUR, od održavanje - kosidbu livade 15 EUR po hektaru, a pašnjaka 20 EUR po hektaru,... za uzgoj voća, povrća, žitarica, krompira 200 EUR po hektaru, za uzgoj duvana hiljadu eura po hektaru,...

I pored prebacivanja stavki na Agenciju ili promjena naziva programa, iz agrobudžeta se može vidjeti da su isplate smanjene u odnosu na prošlu godinu za značajan broj stavki.

Podrška razvoju tržišne proizvodnje mlijeka sa 4,52 na 4,24 miliona (umanjenje od 272 hiljade), podrška za dobrobit životinja sa 710 na 560 hiljada, podrška nabavci priplodnih grla u čistoj rasi sa 1,4 na 1,25 miliona, podrška otkupu voća, povrća i mliječnih proizvoda za škole sa 200 na 100 hiljada, staračke naknade sa 14,2 na 13 miliona, program seoske infrastrukture sa 3,57 na 3,32 miliona, za fitosanitarne mjere sa 201 na 172 hiljade, za bezbjednost hrane sa 385 na 328 hiljada.

Dok su povećane stavke za podršku mladim poljoprivrednicima sa 250 na 550 hiljada, za adaptaciju planinskih katuna sa 150 na 250 hiljada, kao i za program ribarstva sa 3,2 na 3,65 miliona. Formalno je i veća stavka za unapređenje stočarstva sa 1,27 na 1,75 miliona, ali se u obrazloženju navodi da se unutar nje nalazi i dug za premije u živinarstvu od pola miliona eura koje nisu plaćene u prošloj godini.

Podrška države osiguranju poljoprivrednih usjeva, stoke i imovine od elementarnih nepogoda ostala je na istom iznosu od 325.000 EUR.

Agrobudžet za 2026. oslanja se više na spoljne izvore finansiranja.

Agrobudžet je predviđen nastavak programa IPARD III, koji pomoć EU za razvoj poljoprivrede i ruralnih područja u zemljama kandidatima za članstvo, kroz bespovratna sredstva, koja na osnovu konkursa dijeli Agencija za plaćanja. Za ovoj program prošle godine je bilo predviđeno 10,94 miliona eura, a ove godine nešto manje 10,74 miliona.

Prošle godine dio agrobudžeta bio je kredit EU banaka od 9,5 mil EUR, a oni su sada povećani na 11 miliona, od čega se devet odnosi na MIDAS projekat a dva miliona nap rojekt razvoja ribarstva i poljoprivredno-prehrambenog sektora otpornog na klimatske promjene (CRFASD).

Agencija i Ministarstvo će naknadno objavljivati poziv za finansiranje projekata, za finansiranje iz IPARD-a, MIDAS-a i CRFASD-a, kao i redovnih programa podrške.

Prelazak na finansiranja preko Agencije za plaćanja pokazuje približavanje evropskom modelu - kroz razdvajanje direktnih plaćanja, ruralnog razvoja i tržišnih mjera.

Iako ukupni iznos ostaje gotovo nepromijenjen, preraspodjela sredstava ukazuje na novu strategiju: manje direktnih transfera kroz klasične linije, a više kroz programe koji su kompatibilni sa EU fondovima.