Uticaj ratnih sukoba na Bliskom istoku na crnogorsku ekonomiju - Očekuje se rast cijena hrane i transporta

U Crnoj Gori se, kao posljedica ratnih sukoba na Bliskom istoku, u bliskoj budućnosti može očekivati pritisak na cijene hrane i transportnih usluga, saopštila je profesorica Ekonomskog fakulteta u Podgorici, Maja Baćović.

Ona je u intervjuu Pobjedi kazala da će se to onda, indirektno, prenijeti na ostale proizvode, jer su troškovi transporta sastavni dio cijena najvećeg broja proizvoda kojima se trguje u Crnoj Gori.

- Na bazi strukture indeksa cijena potrošačkih proizvoda, dosadašnji rast cijena nafte direktno, uz očekivani rast cijena ostalih proizvoda, naročito poljoprivrednih, već može da doprinese rastu inflacije za oko dva odsto više u odnosu na projektovanu u prvoj polovini ove godine - kazala je Baćović.

Ona je dodala da se može očekivati i usporavanje ekonomskog rasta, te niža stopa rasta bruto domaćeg proizvoda (BDP) od projektovane u periodu prije početka sukoba.

- Crna Gora je mala, otvorena i uvozno zavisna ekonomija, te je stoga osjetljiva na većinu promjena koje se dešavaju na međunarodnim tržištima i u ekonomijama sa kojima ostvaruje ekonomsku saradnju, i u dijelu spoljno-trgovinske i razmjene proizvodnih faktora i kapitala - rekla je Baćović.

Ona je podsjetila da je prvi direktni uticaj nestabilnosti na Bliskom istoku vidljiv kroz rast cijena nafte i naftnih derivata, kojima se svjedoči u Crnoj Gori i na globalnom tržištu.

- Istovremeno, očekuje se i rast cijena poljoprivrednih proizvoda, jer su zemlje Bliskog istoka značajni izvoznici sirovina koje se koriste u poljoprivrednoj proizvodnji (vještačka đubriva). Tim faktorima treba dodati i očekivani rast cijena u Evropi, koji će se odraziti na cijene uvoznih proizvoda - saopštila je Baćović.

Ona je navela da je Evropska centralna banka već korigovala prognozu inflacije naviše za ovu godinu, sa 1,9% na 2,6% na godišnjem nivou, uz očekivanje da će godišnja inflacija u drugom kvartalu dostići 3,1%, nakon čega se očekuje blagi pad nivoa cijena, uz pretpostavku stabilizacije političkih prilika.

Predviđa se, kako je kazala Baćović, da će inflacija u G20 biti 1,2% viša od prethodno očekivane u ovoj godini, i dostići četiri odsto.

- Dodatno, prognoze ekonomskog rasta u Evropi se takođe koriguju naniže, sa pređašnjih 1,2% za ovu godinu na 0,9%. Važno je napomenuti da se sve ove projekcije formiraju na bazi informacija koje su trenutno raspoložive, te da su moguće i njihove revizije ukoliko nestabilnost bude trajala duže - rekla je Baćović.

Ona je dodala da usporavanje ekonomskog rasta u ekonomijama koje čine emitivna crnogorska tržišta, uz rast troškova transporta, može uticati na pad tražnje za uslugama koje Crna Gora izvozi, prije svega u sektoru turizma.

- Preusmjeravanje turističke tražnje sa zemalja Bliskog istoka na mediteranske može djelimično ili potpuno da ublaži ovaj efekat. Važno je i napomenuti da rast cijena uvoznih proizvoda vodi rastu vrijednosti uvoza, koji kao negativna stavka u obračunu BDP-a, ima negativan uticaj na njegovu ukupnu vrijednost. Posljedično, možemo očekivati usporavanje ekonomskog rasta, i nižu stopu rasta BDP-a od projektovane u periodu prije početka sukoba - saopštila je Baćović.

Prema trenutnom scenariju, stopa rasta BDP-a u Crnoj Gori u ovoj godini može biti niža 0,5 - 0,7 odsto (2,5 - 2,7 odsto) od inicijalno projektovane (3,2 odsto). Ipak, pouzdanije procjene su moguće tek nakon završetka drugog i trećeg kvartala, kada će na raspolaganju biti pouzdane informacije o vrijednosti spoljnotrgovinske razmjene.

Baćović je kazala da spremnost države da reaguje i da se prilagođava ekonomskim šokovima u mnogome zavisi od njene ekonomske snage i fiskalnog prostora, koji posledično određuju dinamiku i intenzitet reakcije, i troškove ekonomskih poremećaja.

- Fiskalni prostor Crne Gore je ograničen usljed dominacije mandatornih rashoda u budžetu i deficitarnog finansiranja. Mali obim domaće materijalne proizvodnje, visoki značaj turističkog sektora, niska domaća akumulacija i nepostojanje robnih rezervi, izuzev u dijelu nafte i naftnih derivata, čine ekonomiju osjetljivijom na eksterne poremećaje i povećavaju troškove ekonomskih kriza. Tome smo svjedočili i 2020. godine, kada je u Crnoj Gori ostvarena najveća recesija u Evropi - rekla je Baćović.

Ona je dodala da Crna Gora, izuzev akciza i naftnih rezervi, trenutno nema puno instrumenata na raspolaganju kojima može ublažiti negativne efekte krize brzo i efikasno.

- Smanjenje akciza na gorivo je fiskalni instrument koji je već upotrijebljen i kojim je ublažen rast inflacije. U dugom roku, intenzivnijim ulaganjima u domaću proizvodnju (npr. poljoprivredu), moguće je dijelom smanjiti uvoznu zavisnost i ojačati otpornost naše privrede na eksterne šokove. Takođe, jačanje robnih i fiskalnih rezervi doprinosi rastu otpornosti ekonomije i države - navela je Baćović.

Ona smatra da je smanjenje akciza na gorivo adekvatna mjera, koja je znatno ublažila prvi udar na cijene goriva u Crnoj Gori, i posljedično na inflaciju.

- Smanjenjem akciza nije eliminisana mogućnost rasta cijena, jer su cijene naftnih derivata, i pored smanjenja akciza, već porasle za oko 17%, ali je znatno ublažena, jer bi u suprotnom rast cijena goriva bio iznad 30%. To je najefikasniji instrument koji je na raspolaganju Vladi u pravcu ublažavanja inflatornih pritisaka - rekla je Baćović.

Ona je dodala da ta mjera istovremeno znači i smanjenje fiskalnih prihoda, ali je pozitivan efekat usporavanja inflacije veći od negativnog ukoliko bi pad prihoda rezultirao smanjenjem agregatne tražnje ili rastom deficita.

Baćović je navela i da je formiranje naftnih rezervi izuzetno važno, naročito u cilju obezbjeđivanja kontinuiteta snabdijevanja ne samo pružalaca ključnih usluga u zemlji (zdravstvo, bezbjednost, transport prehrambenih proizvoda), već i ostalih učesnika u ekonomskom životu i građana.

- Postojanje rezervi širi prostor za pronalaženje rješenja u kriznim uslovima. Robne rezerve ostalih proizvoda, naročito egzistencijalno bitnih prehrambenih i farmaceutskih proizvoda, kao što su pšenica, šećer i ljekovi, doprinijele bi stabilizaciji tržišta u uslovima izraženih fluktuacija (nestašice, rast cijena). Formiranje robnih rezervi je i finansijski i logistički zahtjevan proces, ali je neophodan za stabilnost države u kriznim uslovima - zaključila je Baćović.