Globalna nuklearna renesansa: između medijskog hajpa i kineskog vođstva

Dok tehnološki giganti i vlade širom svijeta najavljuju povratak nuklearnoj energiji radi napajanja AI centara, surova realnost na terenu pokazuje dubok jaz između ambicija i izvođenja. Prema analizi Bloomberga, SAD i Evropa se suočavaju sa "šupljom" industrijom koja je izgubila stručnost, dok Kina gradi reaktore tempom od 10 jedinica godišnje, koristeći državne fondove i potpuno integrisan domaći lanac snabdijevanja

Prekretnica se, tvrde Šoko Oda i Dejv Meril, dogodila sa projektom Vogtle u Džordžiji. Prva nova američka nuklearka u tri decenije završena je sa godinama zastoja i po cijeni koja je dvostruko premašila originalni budžet. Analitičari upozoravaju da je ovaj projekat bio "tačka preloma" nakon koje su ekonomski akteri u SAD izgubili vjeru u sopstvenu sposobnost domaće gradnje. Nasuprot tome, Kina gradi reaktore po cijeni koja je manja od petine troškova u SAD i Evropi.

Demografija reaktora: Trka sa vremenom

Prosječna starost američke flote od 94 reaktora je 44 godine a strategija SAD se trenutno svodi na produženje radnog vijeka postojećih jedinica na 80 godina, dok noviji projekti (poput SMR dizajna kompanije NuScale) još uvijek nisu ušli u fazu pune izgradnje. Sa druge strane, Kina će, prema trenutnim projekcijama, prestići SAD po kapacitetu već 2032. godine, čime će steći ključnu prednost u energetski intenzivnoj trci za razvoj vještačke inteligencije.

Autori takođe tvrde da uprkos sankcijama i ratu u Ukrajini, ruski Rosatom nastavlja sa ambicioznim planovima za dupliranje kapaciteta, dok Indija ulazi u trku sa ciljem od 100 gigavata kapaciteta do 2047. godine, što zahtijeva investicije od nevjerovatnih 211 milijardi dolara.

Tekst tako, tvrdi da takozvani "Zapad" plaća cijenu decenijskog zastoja u periodu od osamdesetih godina prošlog vijeka do danas kada je izgradnja novih nuklearnih kapaciteta bila praktično na nuli. Bloomberg takođe potvrđuje da, uprkos marketingu, nijedan mali modularni reaktor (SMR) na Zapadu još nije u fazi pune izgradnje te da tehnologija malih modularnih reaktora nema kapaciteta da zameni flote reaktora velikog kapaciteta. Ali glavni zaključak Bloombergove analize je da za stagnaciju nuklearne industrije na Zapadu nije odgovoran nedostatak novca, već gubitak industrijskog kapaciteta. Sjedinjene Države i Francuska, nekadašnji lideri, decenijama nisu gradile nove reaktore, a i danas su njihovi projekti izuzetno spori, kao što je gorepomenuti Vogl, Flamanvil, Hinkli Point C i Sizvel C.A glavna prednost kineske nuklearne industrije je ekonomija obima: Kina gradi 10 jedinica godišnje što proizvodi efekat takozvane serijske proizvodnje. A zahvaljujući državnom finansiranju i domaćem lancu snabdijevanja, kineski reaktori koštaju manje od 20% cijene američkog ili evropskog ekvivalenta. U svijetu gdje je struja roba, ova razlika u cijeni je neodbranjiva za zapadne komercijalne modele.

Tekst Blumberga izdvajamo i ističemo jer se u njemu nalazi i lekcija za Srbiju: ako se uđe u projekat bez sopstvene ljudske infrastrukture (inženjera i građevinaca koji znaju da rade sa nuklearnim standardima), zemlja rizikuje sudbinu projekta Vogl, Flamanvil, Hinkli Point i Sizvel: strahovito probijanje budžeta i potencijalna decenijska kašnjenja. Takođe, oslanjanje na tehnologiju SMR vrlo vjerovatno neće u budućnosti moći da ispuni sva obećanja koja se daju pa oslanjanje na nju može biti rizična opklada na hajp umjesto na dokazanu tehnologiju.

neuklearna renesansa

nuklearna energija

smr reaktori