Štampa: Njemačke kompanije sele se u Mađarsku i Srbiju zbog znatno jeftinije radne snage

Berlinski dnevni list Berliner cajtung posvetio je opširnu analizu fenomenu premeštanja njemačkih proizvodnih kapaciteta u zemlje s jeftinijom radnom snagom – u Evropi su to naročito Mađarska i Srbija.

Autor članka, novinar Aleksander Dergaj, konstatuje da dok se u saksonskom Cvikauu i u Švebiš Gmindu u Baden-Virtembergu gase svjetla, u Debrecinu, Kečkemetu i Novom Sadu niču visokotehnološke fabrike. Njemački koncerni i svjetski brendovi masovno premještaju proizvodnju u Mađarsku i Srbiju – od auto-djelova do lijepkova – privučeni platama koje su i do 70% niže nego u Njemačkoj i politikom koja investitorima prostire crveni tepih.

U tekstu se potom navode primjeri – 2023. britansko-njemački proizvođač autodjelova GKN Driveline zatvara svoju lokaciju u Cvikau-Mozelu i više od 800 zaposlenih ostaje bez posla, iako kompanija nije proizvodila gubitke. Istovremeno je nastala nova fabrika poluosovina u mađarskom Miškolcu i to uz subvencije mađarske vlade.

Navodi se i primjer diseldorfskog koncerna Henkela koji je 2024. zatvorio svoju fabriku lijepkova kod Drezdena, proizvodnja je premeštena u mađarski Kerenj. I dobavljač automobilske industrije Mahle iz Štutgarta već je 2022. zatvorio svoju fabriku u saksonskom Frajbergu. Autor teksta napominje da dok se u istočnoj Njemačkoj i šire zatvaraju fabrike, njemačka automobilska industrija investira milijarde u Mađarsku.

- BMW je 2025. u Debrecinu otvorio svoju prvu evropsku fabriku posle dvije decenije. U visokomodernu fabriku uloženo je više od 2 mlrd EUR, a proizvodiće isključivo električne automobile Nove klase. Dugoročno bi trebalo da nastane više od 2.000 radnih mjesta. Mercedes je u februaru 2025. najavio proširenje svog postojećeg pogona u mađarskom Kečkemetu za milijardu evra - navodi se u tekstu u kome se dodaje da je Mercedes najavio da će do 2030. udio proizvodnje u zemljama sa nižim troškovima rada porasti sa 15 na 30%. A troškovi proizvodnje u Mađarskoj su oko 70% niži nego u Njemačkoj. Osim toga tehnološki koncern ZF Fridrihshafen gradi u Mađarskoj čak dvije nove fabrike, u Kečkemetu i Debrecinu. Boš je početkom 2025. otvorio novi logistički centar u Miškolcu, vrijedan 147,6 miliona evra.

I Srbija, koja nije članica EU, privlači njemačke industrijske šampione. Continental je u februaru 2023. otvorio visokotehnološku fabriku elektronike u Kaću kod Novog Sada. Postrojenje površine 30.000 kvadratnih metara proizvodi displeje i infotejnment-sisteme. Koncern je investirao oko 150 mil EUR, a planirano je otvaranje oko 1.500 radnih mjesta.

ZF od 2019. upravlja fabrikom u Pančevu, gdje se proizvode električni motori i djelovi mjenjača. Godine 2023. uslijedilo je proširenje proizvodnje na elektroniku za hibridna vozila. Specijalista za izduvne sisteme Bojsen otvorio je 2021. u Subotici svoju najveću fabriku u inostranstvu. Uloženo je 65 mil EUR u pogon koji proizvodi kompletne izduvne sisteme za Mercedes i Audi i zapošljava 500 radnika.

- Srbija privlači investitore jedinstvenom prednošću. Zemlja ima sporazume o slobodnoj trgovini kako sa EU, tako i sa Evroazijskom ekonomskom unijom, Turskom, Velikom Britanijom i, od oktobra 2023, sa Kinom. Roba proizvedena u Srbiji može se bez carina izvoziti na tržišta sa ukupno oko 2,7 milijardi potrošača. U 15 slobodnih ekonomskih zona kompanije dodatno uživaju oslobađanje od carina na uvezene materijale i mašine, kao i poreske olakšice - istaknuto je u tekstu.

U tekstu je ukazano i da je recimo mađarska radna snaga tri puta jeftinija od njemačke (1.500 EUR bruto naspram 4.600 EUR bruto u Njemačkoj), a stopa poreza na dobit je najniža u Evropi – 9%. Opterećenja u Njemačkoj iznose oko 30 odsto. U Mađarskoj je jeftinija i energija. Osim toga vlast vrbuje strane investiture setom mjera: subvencije, poreske olakšice, povoljno građevinsko zemljište i brze dozvole.

- Marko Graf, generalni direktor Privredne komore Osnabrik, kritikuje njemačke uslove. U Njemačkoj se investitorima, nažalost, previše rijetko prostire čuveni crveni tepih. Najkasnije u fazi realizacije sustigne ih birokratija. U Mađarskoj i Srbiji, nasuprot tome, investitori se dočekuju raširenih ruku, procedure se ubrzavaju, a problemi se rješavaju pragmatično - naglašeno je u tekstu.

Napominje se i da odliv nije samo stvar istočne Njemačke. Najrazvijenija njemačka pokrajina Baden-Virtenberg je takođe pogođena. Boš je najavio da će do 2030. kompletnu proizvodnju kamionskih komponenti preseliti u Mađarsku. A koncern ZF je najavio da će do 2028. ukinuti do 14000 radnih mjesta u Njemačkoj. Sindikati upozoravaju da protivmjere njemačke vlade koje bi trebalo da rasterete firme nemaju očekivane rezultate.

- Aktuelna zatvaranja fabrika kod mnogih bude sjećanja na devedesete godine, kada su nakon ponovnog ujedinjenja u istočnoj Njemačkoj nestali bezbrojni industrijski pogoni - dodaje se.

Region između Budimpešte i Beograda, podsjeća se u tekstu, ne privlači samo njemačke investitore. Kineski proizvođač električnih automobila BYD gradi u mađarskom Segedinu, blizu srpske granice, svoju prvu evropsku fabriku. Mađarska vlada podstiče projekat kao jednu od najvećih investicija u istoriji zemlje. Željeznička pruga između Beograda i Budimpešte, finansirana kineskim kapitalom, treba da unaprijedi logistiku.

Već 2022. godine petina ukupnog srpskog izvoza poticala je iz automobilske industrije. Zemlja se od agrarne države razvila u čvrst dio evropskih lanaca snabdijevanja.

- Njemačka gubi svoje nekadašnje jedinstvene lokacijske prednosti. Decenijama je njemačka industrija važila za vodeću u kvalitetu i produktivnosti, a slogan "Made in Germany" za dragocjenu oznaku kvaliteta. Mađarska i Srbija su sustigle taj nivo. Njemačke kompanije izričito hvale kvalifikacije, produktivnost i radnu etiku lokalnih zaposlenih - ukazuje se u tekstu.

Pogoni poput ZF-ove fabrike u Pančevu visoko su automatizovani i racionalno organizovani, bez istorijski izraslih struktura starih njemačkih fabrika. Ako se sada i istraživanje i razvoj koncerna presele zajedno sa proizvodnjom, ostaje malo razloga da se proizvodnja zadrži u skupljim regionima. ZF je 2023. u Novom Sadu otvorio sopstveni razvojni centar sa 150 inženjera koji rade na električnim pogonima sledeće generacije. Oblasti sa visokim znanjem grade se direktno u Srbiji, a ne nužno više u Njemačkoj.

Kombinacija uštede troškova, podsticaja i strateškog planiranja budućnosti trenutno navodi njemačke privredne lidere da istočnu Evropu sve češće favorizuju u odnosu na Njemačku, zaključuje se u tekstu.