Crveni mulj opstaje uprkos mjerama: WEG kolektor se od 2017. oglušuje o rješenja Agencije za zaštitu životne sredine

Agencija za zaštitu životne sredine (EPA) je ove, kao i 2017. i 2021. godine, donijela rješenja kojima je naloženo firmi WEG kolektor d.o.o. iz Berana da sprovede preventivne i mjere remedijacije, radi sprečavanja, odnosno otklanjanja štete i neposredne opasnosti od štete za zdravlje ljudi i životnu sredinu, nastale usljed emisije čestične prašine sa bazena crvenog mulja, industrijskog otpada nekadašnjeg Kombinata aluminijuma Podgorica, bazen A i bazen B. Na ovo rješenje WEG kolektor se oglušio i nije sproveo mjere koje su mu pomenutim rješenjima naložene.

EPA konstatuje da vlasnik bazena crvenog mulja kontinuirano nije postupao po izdatim rješenjima, čime je direktno ugrozio zdravlje ljudi i imovine, uprkos utvrđenoj neposrednoj opasnosti od emisije prašine i višegodišnjim upozorenjima ekološke inspekcije.

Agencija je više puta izdala rješenja o sprovođenju hitnih mjera otklanjanja štete, te pokrenula postupke za utvrđivanje odgovornosti, kao i krivičnu prijavu, ali vlasnik je uporno nastavio da ignoriše sve mjere i obaveze.

U Agencij ističu da nisu mogla uticati na dalji tok sprovođenja postupka, ali je EPA nastavila da preduzima sve potrebne radnje uključujući inspekcijski nadzor, izdavanje novih rješenja, obavještavanje tužilaštva i obavještavanje Vlade Crne Gore o nesprovođenju sanacije, neodgovornom ponašanju vlasnika, te štetnim posljedicama po životnu sredinu i javno zdravlje.

Tokom prethodnih godina, naglašavaju u EPA, Ministarstvo je sa nadležnim institucijama organizovalo više sastanaka na kojima su razmatrana pitanja u vezi sa stanjem bazena crvenog mulja, kao i definisanja daljih koraka u postupanju. Ono što i dalje predstavlja najveći problem je upravo rješavanje imovinsko-pravnih odnosa (između WEG kolektora, Uniproma, a i Glavnog grada Podgorice).

Oni napominju da je jedan od trenutno najboljih načina za sanaciju ekološkog problema bazena crvenog mulja, nastavak sprovođenja projekta "Upravljanje industrijskim otpadom i čišćenje" u saradnji sa Svjetskom bankom.

Rješavanje spornih imovinsko-pravnih odnosa, smatraju u Agencija za zaštitu životne sredine, stvorilo bi preduslov da se projekat rekonstrukcije bazena crvenog mulja KAP-a, za koji je 11. januara 2023. godine izdata ekološka saglasnost, može sprovesti i na taj način obezbijediti ostvarivanje kako kratkoročnih mjera (orošavanje bazena crvenog mulja, i to u što kraćem roku), tako i dugoročnih mjera (sprovođenje mjera rekonstrukcije u skladu sa projektom koji predviđa potpunu izolaciju deponovanog toksičnog materijala hidroizolacionim slojem (sa humusom) u cilju obnavljanja flore i zatim faune lokaliteta).

Agencija naglašava da će svako dalje ignorisanje utvrđenih zakonskih obaveza biti smatrano grubim kršenjem ekoloških i pravnih propisa, za šta će vlasnik snositi punu odgovornost pred nadležnim organima.

Imovinsko-pravna pitanja, koja za sada onemogućavaju da se uđe u sanaciju bazena crvenog mulja, vjerujem da će biti riješeni u nerednom periodu, jer sanacija se mora započeti što prije, zbog zdravlja građana i zbog zatvaranja poglavlja 27 i ulaska u EU, kaže ekološki aktivista Vuk Vujisić.

ODT je, podseća Vujisić, sada formirao specijalizovani operativni tim za borbu protiv eko-kriminala i vjeruje da će, u skladu sa tim reformama, pitanja poput bazena crvenog mulja biti u fokusu, ali da će prije svega izvršna vlast krenuti u sanaciju uz podršku međunarodno-finansijskih institucija i međunarodnih partnera.

- Smatram da je važno pitanje na koji način je došlo do privatizacije jedne od najvećih ekoloških crnih tačaka i to je pitanje za preispitivanje i istragu, kao i to kako smo došli do toga da sistemi za održavanje i orošavanje ovog bazena ne funkcionišu - ističe Vujisić.

On upozorava da se problem bazena Crvenog mulja kroz sanacije mora rješavati već naredne godine, jer već postoje studije sanacije koje treba pratiti.

- Nekoliko je načina na koji se može sanirati bazen crvenog mulja. Najvažnije je da se sanacija izvodi što prije u korist životne sredine i građana iz okolnih naselja koji se, nažalost, decenijama truju, kao i da proces sanacije ne predstavlja opasnost za okolinu, a zaradu nekog privatnika apsolutno treba ostaviti po strani jer se ovdje radi o nacionalnom i javnom interesu - naglašava Vuk Vujisić.