Digitalni euro uskoro u Evropi, Crna Gora prati i usklađuje propise

Evropska unija ulazi u završnu fazu priprema za uvođenje digitalnog eura – nove, elektronske forme zajedničke valute kojom bi građani mogli plaćati brzo, sigurno i nezavisno od komercijalnih banaka.

Projekat koji predvode Evropska centralna banka (ECB) i Evropska komisija već se naziva najvažnijom monetarnom reformom u istoriji eurozone.

Ako sve bude teklo po planu, odluka o njegovoj implementaciji biće donesena do kraja godine, a prve probne transakcije očekuju se naredne godine.

Glavna ideja je da građani mogu plaćati direktno novcem centralne banke, a ne preko komercijalnih banaka ili kartičarskih kompanija (Visa, Mastercard itd.). Plaćanja digitalnim eurom trebalo bi da budu bez provizije za obične transakcije (kupovina, slanje novca, plaćanje računa).

I dok države članice EU aktivno učestvuju u testiranju tehničkih rješenja, Crna Gora – iako koristi euro kao valutu – u procesu ima status posmatrača. Centralna banka Crne Gore (CBCG) pažljivo prati razvoj i poručuje da će domaći propisi i sistemi biti spremni za buduću primjenu digitalnog eura u skladu s evropskim standardima.

Digitalni euro zamišljen je i kao strateški odgovor Evropske unije na sve veću dominaciju privatnih platnih sistema i razvoj digitalnih valuta centralnih banaka u drugim dijelovima svijeta, poput kineskog digitalnog juana.

Ukoliko projekat uspije, EU bi time osigurala veću finansijsku autonomiju i kontrolu nad digitalnim transakcijama unutar kontinenta.

Centralna banka Crne Gore, u međuvremenu, pažljivo prati razvoj koncepta digitalnog eura i, kroz saradnju sa centralnim bankama članicama Evropskog sistema centralnih banaka, osigurava blagovremenu informisanost.

- Na taj način obezbjeđujemo da, kada dođe trenutak za širu implementaciju, domaći regulatorni i tehnički okvir bude usklađen sa evropskim standardima i spreman za primjenu rješenja koja se budu odnosila i na Crnu Goru - kazali su Pobjedi iz CBCG.

Objašnjavaju da projekat digitalnog eura predstavlja stratešku inicijativu Evropske centralne banke (ECB) i Evropske komisije, koja se još uvijek nalazi u fazi razrade i usvajanja zakonodavnog i tehničkog okvira.

Imajući u vidu da Crna Gora nije članica Evropske unije, niti eurozone, naša zemlja i Centralna banka Crne Gore nijesu uključene u formalne strukture odlučivanja i kreiranja ovog procesa.

- Zbog toga je u ovom trenutku preuranjeno davati konačne ocjene o tome kako će se digitalni euro koristiti, kakvi će biti uslovi pristupa za građane i privredu Crne Gore, niti precizirati potencijalne troškove i koristi. Te ocjene će biti moguće tek kada Evropska centralna banka i druge evropske institucije definišu tehničke i operativne specifikacije projekta, što se očekuje u narednim fazama. Važno je naglasiti da ni same države članice eurozone, iako su formalno uključene u radne timove ECB-a i Evropske komisije, trenutno ne raspolažu konačnim procjenama troškova, koristi i uticaja ovog projekta. Evropska centralna banka i dalje radi na definisanju tehničkih, operativnih i regulatornih specifikacija digitalnog eura u okviru faze pripreme - poručuju iz CBCG.

Digitalni euro bi trebalo da bude elektronski oblik gotovine Evropske centralne banke, dostupan građanima i privredi u cijeloj eurozoni, uz zadržavanje tradicionalnog novca u opticaju. Kako ističu u ECB-u, cilj nije zamjena eura, već njegovo "digitalno proširenje" koje bi omogućilo sigurnija i jednostavnija plaćanja, nezavisna od komercijalnih banaka i međunarodnih kartičarskih sistema.

- Digitalni euro mora biti stabilan, siguran i dostupan svima - i građanima koji koriste mobilne telefone, i onima koji se oslanjaju na tradicionalne oblike plaćanja - poručuju su iz ECB-a, naglašavajući da će posebna pažnja biti posvećena zaštiti privatnosti i digitalnoj uključenosti svih građana.

ECB je u maju ove godine pokrenula inovacionu platformu sa oko 70 banaka, fintech kompanija i trgovaca, na kojoj se testiraju ključne funkcionalnosti sistema. Tokom oktobra iste godine, odabrani su dobavljači za pet osnovnih komponenti digitalnog eura – uključujući sistem za zaštitu od prevara, rješenja za offline plaćanja i razvoj aplikacija za korisnike.

Prema planu, faza pripreme traje do oktobra 2025. godine, kada će ECB i Evropska komisija odlučiti da li projekat prelazi u završnu fazu – izgradnju i probno uvođenje digitalne valute u više zemalja eurozone.

Procjene troškova implementacije kreću se između 2,8 i 5,4 milijarde eura, dok bi digitalni euro, u slučaju pozitivne odluke, mogao ući u širu upotrebu između 2027. i 2029. godine.

Iako bi njegova upotreba u početku bila ograničena na jednostavna plaćanja - online i u prodavnicama - kasnije bi se očekivalo širenje na složenije funkcije, uključujući integraciju s vladinim servisima i pametnim uređajima.

Najveći izazovi projekta ostaju pitanja privatnosti i stabilnosti bankarskog sistema. Dok ECB uvjerava da će lični podaci korisnika biti maksimalno zaštićeni, pojedini poslanici Evropskog parlamenta i ekonomisti upozoravaju da bi prevelik prelazak depozita u digitalni euro mogao uticati na likvidnost komercijalnih banaka.

ECB je najavila da će postaviti ograničenja na maksimalne iznose koje građani mogu držati u digitalnom euru kako bi se spriječili rizici po finansijsku stabilnost.