O Jadru se zabavili - "Kopaju" po jadaritu ne bi li ga našli još negdje osim u Srbiji

Naučnici londonskog Prirodnjačkog muzeja (Natural History Museum) objavili su novi naučni rad na temu jadarita. Istraživanje pod nazivom "Jedinstveni recept jadarita", objavljeno juče u naučnom časopisu Nature Geoscience, baca svjetlo na nevjerovatno specifične uslove potrebne za formiranje jadarita, jedinstvenog minerala bogatog litijumom, navodi Muzej.

- Naučnici iz Prirodnjačkog muzeja razotkrili su geološke tajne jadarita, rijetkog minerala koji sadrži litijum i koji bi mogao igrati ključnu ulogu u prelasku Evrope na zelenu energiju. Ali, do sada je pronađen samo na jednom mjestu na svijetu – u Jadarskom basenu u Srbiji.

Koautor naučnog rada, dr Frančesko Pucolu, izjavio je da, slično kao kod pečenja kolača, sve mora biti precizno izmjereno i tačno da bi se ovaj rijedak mineral formirao:

- Ako sastojci minerala nisu odgovarajući, ako su uslovi previše kiseli ili previše hladni, jadarit se neće formirati. Čini se da su kriterijumi toliko precizni i specifični da još uvijek nigdje drugdje na Zemlji nismo uspjeli da ga reprodukujemo.

Otključavanjem ovog "geološkog recepta", Frančesko Pucolu i njegove kolege iz Prirodnjačkog muzeja nadaju se da bi mogli otkriti i druge potencijalne lokacije gdje bi jadarit mogao da postoji.

- Poređenje sa pravljenjem kolača nam je djelovalo prikladno - objašnjava profesor Ričard Herington, jedan od koautora rada. - Potrebni su nam tačni sastojci i tačni uslovi i onda se ovaj mineral iznenada formira. Djeluje da je potpuna slučajnost što su se svi ti uslovi poklopili baš na tom jednom mjestu. Iako postoji mnogo drugih sredina sa sličnom hemijom, niko nikada nije pronašao jadarit van Srbije. Do danas, Srbija je i dalje jedino mjesto na svijetu gdje se ovaj mineral formira.

Dr Robin Armstrong, geolog iz londonskog Muzeja i takođe koautor rada, rekao je da, "kako potražnja za litijumom raste u trci za obnovljivim izvorima energije, jadarit, ukoliko bi se eksploatisao, ima ogroman potencijal".

- Nova saznanja nas približavaju mogućnosti identifikacije drugih potencijalnih nalazišta, jer sada možemo u laboratoriji da otkrijemo tačne uslove njegovog nastanka - naveo je Armstrong.

Jadarit je otkriven 2004. godine i opisali su ga upravo naučnici iz londonskog Prirodnjačkog muzeja, Kris Stenli i Majk Ramzi. Mineral je postao poznat po tome mu je hemijska formula nevjerovatno slična izmišljenom kriptonitu, vanzemaljskom mineralu iz stripova o Supermenu.

Tim istraživača iz muzeja otkrio je i zašto je ovaj bijeli mineral toliko redak - formiranje jadarita rezultat je jedinstvene kombinacije vulkanske aktivnosti i visoko alkalnih soda jezera koja su postojala u ovom regionu prije oko 16 miliona godina.

Njegova vrijednost je, navodi se, u tome što sadrži velike količine litijuma i omogućava ekstrakciju uz manju potrošnju energije u poređenju sa tradicionalnim izvorima litijuma, a osim toga sadrži i korisne koncentracije bora, takođe komercijalno vrijednog elementa.

U kombinaciji sa relativno lakim načinom prerade i količinom u kojoj se nalazi u Srbiji, autori smatraju da jadarit može postati ključni izvor za zelenu tranziciju.

- U ležištu se nalazi skoro sto miliona tona jadarita - naveo je Ričard Herington. - Ako dobijemo dozvolu za iskopavanje, to bi moglo da pokrije čak devet desetina potreba Evrope za litijumom u električnim vozilima.

Međutim, iz Muzeja dodaju i da od otkrića ležišta prije skoro tri decenije, postoji snažno lokalno protivljenje izgradnji rudnika i postrojenja za preradu, koje je do sada uspješno spriječilo eksploataciju minerala.

- Ovo je jedno od velikih pitanja sa kojima se trenutno suočavamo - rekao je Herington. - Imamo minerale koji su nam neophodni za zelenu energetsku tranziciju, ali da bismo je sproveli, moramo te minerale i da iskopavamo - zaključio je on.

Podsjetimo, naučnici su prošle godine uspjeli i da sintetišu jadarit u laboratorijskim uslovima, koristeći metod koje imitiraju prirodne uslove iz Jadra i to istraživanje je objavljeno u časopisu European Journal of Mineralogy.

Međutim, masovna proizvodnja u laboratoriji bila bi dug i skup proces, pa su se naučnici sada okrenuli razumijevanju njegovog nastanka u prirodi i mogućnosti da se pronađu slični uslovi za njegovo formiranje drugde u svijetu.

B. P.