Baterije doprinose stabilnosti energetskog sistema i sve su isplativije

Kompanijama se investicija u solarnu elektranu sa baterijama isplati za 4 do 6 godina. Interesovanje je sve veće i kod domaćinstava, a baterijski sistemi mogu vršiti različite uloge, piše dr Miodrag Vuković, stručnjak za sisteme zasnovane na obnovljivim izvorima.

Baterijska skladišta električne energije postaju atraktivna kako u Srbiji, tako i u drugim djelovima Evrope i svijeta.

Najprije postoji potreba da se uskladi raspoloživost obnovljive energije sa cijenom i potrošnjom u toku dana. Ne možemo da utičemo na to kada će varijabilni izvori da proizvode manje, a kada više energije, ali tu neravnomernost možemo da "ispeglamo" baterijskim skladištima.

Druga komponenta koja danas baterijske sisteme čini atraktivnim jeste njihova sve niža cijena. Naime, cijena baterijskih sistema je od 2015. do 2024. godine opala za oko 75%.

U Srbiji je već realizovano nekoliko većih sistema sa solarnim panelima i baterijama na privrednim objektima i domaćinstvima, gdje prevashodni razlog nije bila ušteda na električnoj energiji, već obezbjeđenje neprekidnog napajanja kod fluktuacija napona i nestanka električne energije na distributivnom dijelu. Današnja ulaganja u baterijska skladišta imaju i ekonomsku računicu.

Naime, prema današnjim cijenama mini solarnih elektrana sa baterijskim sistemima, investiciju u solarnu elektranu sa baterijama u Srbiji, kompanije isplate u periodu između 4 i 6 godina. Isplativost zavisi od broja ciklusa koje baterije urade u toku godine.

Međutim, još bolju isplativost koju smo analizirali za jedan privredni subjekt, ima ulaganje sopstvenih sredstava od 20% u solarnu elektranu od 50kW sa baterijama, uz kredit na 5 godina i ratu 600 EUR, gdje se uložena sopstvena sredstva vraćaju nakon dvije godine, dok je prosječna mjesečna ušteda na računu za električnu energiju veća za 60% od iznosa rate kredita.

Ovakvi prikazi ukazuju na veoma atraktivan povrat sopstvenih ulaganja i stablinije poslovanje subjekata u privredi koji koriste solarne elektrane sa baterijskim skladištem.

Ali baterijski sistemi nisu korisni samo u privredi, već mogu da budu odlično rješenje i za značajno manje solarne kapacitete – kao što su kućni krovovi.

U Srbiji, najveće interesovanje je za baterijske sisteme kod domaćinstava, gdje već postoji značajan broj realizovanih sistema. Zatim slede industrijski i komercijalni objekti, dok potražnja za baterijskim sistemima na prenosnoj mreži tek počinje da se iskazuje kroz upite i zahtjeve – u slučaju velikih solarnih elektrana, za sada nije počela realizacija ovih sistema.

Međutim, vrlo brzo će započeti i primena baterijskih skladišta na mreži, pošto Elektromreža Srbije (EMS), po usvojenom Zakonu o korišćenju obnovljivih izvora energije (član 68b), može odložiti priključenje elektrana većih kapaciteta u slučaju da ne postoji primereno skladište električne energije.

Baterijski sistemi nude različite prednosti, u zavisnosti od toga gde se primjenjuju, i njihove veličine.

Kada govorimo o komercijalnim i industrijskim objektima, baterije su dobre za smanjenje vršne potrošnje, povećanje stepena energetske samostalnosti u kombinaciji sa solarnom elektranom, kao i za osiguranje neprekidnog snabdijevanja za kritične potrošače, u slučaju nestanka električne energije.

Dodatne koristi koje komercijalni i industrijski sistemi mogu da imaju, to je pružanje pomoćnih usluga za stabilizaciju rada elektrodistributivne mreže, gdje se baterija koristi kao usluga za balansiranje mreže, regulaciju frekvencije i napona, na čemu se može ostvariti dodatna zarada. To je nova mogućnost koju su dobili iz industrije aktivni kupci na tržištu električne energije.

Sa druge strane, kućni baterijski sistemi obezbjeđuju samo bolje iskorišćenje sopstvenih solarnih kapaciteta, kao i neprekidno napajanje za slučaj nestanka električne energije.

Najzad, baterijska skladišta na mreži služe za veću fleksibilnost mreže za balansiranje rada sistema, praćenjem frekvencije rada mreže, ili praćenjem razlike u cijeni električne energije na mreži tokom dana. Prevashodni razlog izgradnje velikih mrežnih baterijskih skladišta je stabilizacija rada mreže preko dana, sa velikim udjelom obnovljivih izvora.

Postoji dio stručnje javnosti u Srbiji koji smatra da prozjumeri (kupci-proizvođači) ne doprinose poslovanju elektroenergetskog sistema. Međutim, do sada je urađeno nekoliko relevantnih studija na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu, koje su pokazale koliki je optimalno dimenzionisan broj priključaka mini solarnih elektrana domaćinstava na jednom srednjenaponskom izvodu, kao i niže gubitke na elektrodistributivnom sistemu gdje postoje prozjumeri.

U urbanim djelovima zemlje, po broju mogućih priključaka domaćinstava, naši aktuelni kapaciteti su daleko ispod tehničkih ograničenja.

Po aktuelnim podacima Elektrodistribucije Srbije, trenutni ukupni kapaciteti domaćinstava prozjumera su oko 28 MW, sa industrijom ukupno oko 100MW, što je još uvijek veoma mala brojka u odnosu za naše energetske potrebe, ali i na cilj da dostignemo 500MW prozjumera do 2030. godine, što je deo zvaničnog Integrisanog nacionalnog energetskog i klimatskog plana Republike Srbije (INEKP). Takođe, veliki broj prozjumera iz industrije, koji ne rade tokom dvije smjene u toku sedmice i subotom, viškove energije predaju upravo onda kada je potražnja za električnom energijom najveća – u popodnevnim satima.

S obzirom da je razvoj prozjumera tek u povoju, mogu se primijetiti određene " greške u koracima": najnoviji podaci EPS govore da su fotonaponski sistemi kod domaćinstava predimenzionisani u 20% slučajeva, što je dovelo do toga da su ova domaćinstva nakon presjeka 31.03. predala između 1000kWh i 5000kWh bez nadoknade. To je energija koju su oni praktično poklonili EPS-u.

Umjesto prevelikog broja solarnih panela na krovu, bolje je imati jednu bateriju, koja će skladištiti dnevne viškove i koristiti ih, primjera radi, u večernjim časovima. To je dozvoljeno i predviđeno i novim Zakonom o energetici.

Krajem aprila, ispad elektroenergetskog sistema na Iberijskom poluostrvu, kada je više od 60 miliona stanovnika bilo oko 10 sati bez električne energije, pokazao je kao jednu od naučenih lekcija neophodnost baterijskih sistema kao sastojka za stabilizaciju frekvencije na prenosu i distribuciji električne energije u uslovima velikog učešća obnovljivih izvora.

Širom zapadne Evrope započinje novi talas u energetskoj tranziciji: zbog učešća varijabilnih izvora koji su postali značajni u energetskom miksu, gde udio energije Sunca i vjetra prelazi 70% tokom dana u zemljama kao što su Portugal, Španija, Njemačka, Holandija, Danska, Grčka, baterijska skladišta postaju neophodna komponenta za usklađivanje proizvodnje sa potrošnjom u svakom trenutku.

Time se ostvaruje stabilizacija rada ovakvih sistema prilikom nastanka kraćih poremećaja. Međutim, osim stabilizacije rada sistema, motiv je i zarada.

Očekuje se da će cijene baterija i dalje opadati, iz razloga izuzetno velike potražnje i obima proizvodnje poslednjih godina, kako baterija za električna vozila, tako i za energetiku. Kod baterijskih skladišta postoji veća konkurencija između brojnih proizvođača, ali i konkurencija između tehnologija baterija.

Pri razvoju baterijskih sistema, pažnja se posvećuje bezbjednosti pri korišćenju ovih sistema, efikasnosti pretvaranja energije, temperaturnom opsegu rada, broju ciklusa rada baterija, gustini energije, mogućnostima reciklaže, ali i – cijenama.