Ministarstvo finansija Srbije objavilo da će nacionalni stadion koštati čak 960 mil EUR: Analiza Fiskalnog savjeta

Pošto je država odlučila da u narednim godinama više troši na projekte vezane za EXPO, puteve i naoružanje, budžetski deficit će se povećati na oko tri odsto BDP-a, čime je propuštena prilika da se napravi plan koji bi bio štedljiviji, ocijenio je Fiskalni savjet u svojoj analizi revidirane Fiskalne strategije, napominjući da uprkos tome budući plan potrošnje "neće ugroziti stabilnost".

Svakako, ostaje pitanje zašto se u Srbiji odluke o budžetskoj potrošnji i investicijama često mijenjaju, a odluke donose u "hodu", bez jasnog plana i prioriteta. Dakle šta se desilo da smo sa umjereno konzervativne fiskalne politike, u prethodne tri godine, u ovoj odjednom prešli na sipanje para u velike projekte, što će da potraje i u narednom periodu?

- Do povećanja fiskalnog deficita u odnosu na Nacrt Strategije ne bi moralo da dođe da nije bilo šireg rasta preostalih budžetskih rashoda, koji u revidiranoj Strategiji nije dobro ni objašnjen. Posebno je šteta to što je propuštena prilika da se štedljivijim planom i nižim fiskalnim deficitom javni dug Srbije ranije spusti ispod 45% BDP-a, pa uvođenje fiskalnih pravila o deficitu ne bi moralo da se odlaže čak do 2029. godine - kažu ekonomisti Savjeta i dodaju da je ekonomski bilo bolje i moguće da se planira niži fiskalni deficit u naredne tri godine i posljedično manje zaduži zemlja - stoji u ocjeni revizije.

Ali brojke su te koje su jednim dijelom omogućile državi da krene u ekspanziju potrošnje, jer zbog statistike je i javni dug smanjen. Ovo je posljedica revidiranog rasta BDP-a Srbije za 2023. godinu kojim je Republički zavod za statistiku (RZS) najblaže rečeno iznenadio stručnjake, pritom značajno izmijenivši i sve brojke koje se posmatraju u odnosu na BDP. Naime, rast privrede je prema procjeni bio 2,5%, ali je u oktobru kada je Zavod sveo cio račun, ova cifra narasla na 3,8 odsto. Što više raste BDP manji je udio javnog duga u BDP-u, pa je tako dug pao sa 52,3% BDP-a na 48,4% BDP-a, a slično umanjenje onda se automatski prenosi i u naredne godine.

Političari u Srbiji su više puta naglašavali koliko je važno zadržati javni dug pod kontrolom, jer je to upravo i jedan od najvažnijih parametara i za MMF, Svjetsku banku, ali i kreditne agencije koje dodjeljuju rejting.

Zbog rasta BDP, moraju da rastu i penzije i plate. Sprovedena revizija BDP-a naviše, automatski je spustila učešće penzija u BDP-u na ispod 10%. To onda zakonski dovodi do njihove izdašnije indeksacije u 2026. i 2027. i do posljedičnog povećanja javnih rashoda za ove namjene u odnosu na Nacrt Strategije (nacrt je takoreći prethodna projekcija), objašnjavaju iz Fiskalnog savjeta.

- Povećanje javnih investicija za oko 0,5% BDP-a godišnje približno odgovara troškovima nabavke borbenih aviona rafal, koji nisu bili predviđeni Nacrtom Fiskalne strategije - tako da je i to bio očekivan novi trošak. Međutim, ove nove rashode za penzije i javne investicije od oko jedan odsto BDP-a kompenzuje gotovo identična korekcija javnih prihoda naviše u narednim godinama. Dakle, do povećanja fiskalnog deficita u odnosu na Nacrt Strategije ne bi moralo da dođe da nije bilo šireg rasta preostalih budžetskih rashoda - kaže Fiskalni savjet.

Javni prihodi u periodu 2025-2027. u prosjeku su povećani za oko 1,5% BDP-a godišnje, a javni rashodi su veći za oko 2,4 odsto BDP-a što je rezultiralo povećanjem prosječnog fiskalnog deficita sa 2,2% na tri odsto BDP-a, prema najnovijoj reviziji.

Članovi Savjeta pozdravljaju novitete koji daju malo veću transparetnost nego ranije. Strategija sad sadrži poseban odjeljak u kom je obuhvaćeno 66 republičkih kapitalnih projekata s vrijednošću većom od 20 mlrd EUR (izuzev oblasti odbrane i bezbjednosti). Za te projekte objavljene su tabelarno informacije o procijenjenoj vrijednosti, sredstvima uloženim do kraja 2023. godine, kao i planiranim izdvajanjima u periodu 2024-2027.

- Poreski obveznici tako su dobili uvid u brojne važne informacije koje ranije nisu bili u mogućnosti da znaju. Sad se jasno vidi da će neki veliki projekti koštati znatno više nego što je inicijalno bilo najavljeno npr. troškovi izgradnje Nacionalnog stadiona sa pratećim sadržajima sad se procjenjuju na 112,4 mlrd dinara, odnosno 960 miliona evra) - navode ekonomisti.

Ipak tabela ima i nekih nedostatak koje treba otkloniti, a ne sadrži i neke velike projekte.

Vlada bi trebalo da obezbijedi veću podršku RZS-u za jačanje njegovih stručnih i operativnih kapaciteta, ocjena je Savjeta, jer uređene zemlje moraju da zasnivaju ekonomsku politiku na podacima.

- Poslednja revizija BDP-a znatno je promijenila makroekonomsku sliku Srbije. To se može dobro ilustrovati novom procjenom BDP-a Srbije u 2024. koja sad iznosi 82 mlrd EUR, a u Nacrtu Strategije (pre revizije) ta procjena bila je 76,4 mlrd EUR. Pritom, realna stopa rasta BDP-a u 2024. ostala je nepromijenjena u revidiranoj Strategiji u odnosu na njen Nacrt. Podsjećamo na to da je ovo već treća značajna revizija BDP-a Srbije u prethodnih deset godina kojom je nivo BDP-a relativno snažno povećan (od pet do sedam odsto po reviziji), što nisu uobičajene promjene u drugim evropskim zemljama - rečeno je u ocjeni revizije.

Fiskalni savjet primjećuje i da velike revizije statističkih podataka, koje značajno menjaju nivo i kretanje ključnih ekonomskih i fiskalnih indikatora – neizbježno podstiču i pitanja o kvalitetu podataka u Srbiji.

Prema ocjeni Savjeta upitan je i kredibilitet čitave Strategije, jer već duže vrijeme ne predstavlja obavezujući dokument za vođenje javnih politika. To potvrđuje dupliranje planiranog fiskalnog srednjoročnog deficita u poslednjih godinu dana (uz mijenjanje strukture planiranog budžeta), kao i učestalo uvođenje novih politika "u hodu", a da one uopšte nisu bile planirane ranijim strategijama, kažu ekonomisti.

- Jedan od ključnih nedostataka Fiskalne strategije je to što ne sadrži odjeljak posvećen trogodišnjim prioritetima javnih investicija. Na osnovu tog Plana trebalo bi da se napravi Investicioni plan za period od najmanje sedam godina koji bi trebalo da obuhvati sve planove državnih investicija u svim važnim društvenim oblastima i uveže ih sa trogodišnjim fiskalnim projekcijama. Nijedan od ovih planova, međutim, još uvijek nije usvojen, što je i zakonska obaveza - upozoravaju iz Savjeta.