Prihodi budžeta veći od planiranih, inflacija usporava

Snažna privatna potražnja podržala je veći prihod od planiranog budžeta u prvih osam mjeseci 2024, navodi se u Pregledu ekonomskih kretanja u zemljama kandidatima i pred-kandidatima za članstvo u EU, koji se odnosi na treći kvartal 2024.

- Ukupni prihodi su porasli za 8,2% u odnosu na isti period prethodne godine. Prihodi od PDV-a i akciza porasli su za 14,9% i 13,9% u odnosu na isti period prethodne godine. Poboljšana poreska disciplina i primjena progresivnog oporezivanja dobiti su povećali prihode od poreza na dobit preduzeća, koji su porasli za 44,4% u odnosu na isti period prethodne godine, dok su prihodi od poreza na dohodak fizičkih lica porasli za 42,6% u odnosu na isti period prethodne godine, u skladu sa povećanjem zaposlenosti i plata. Socijalni doprinosi su porasli za 10,6% u odnosu na isti period prethodne godine - navodi se u dokumentu Evropske komisije.

Konstatuje se da su u istom periodu budžetski rashodi porasli za 15,8% u odnosu na isti period 2023. godine.

- Glavni pokretači tekućih rashoda bili su veća potrošnja na socijalne transfere zbog povećanja minimalnih penzija, plaćanja kamata i tekućeg održavanja. Transferi socijalnog osiguranja veći su 24% u odnosu na isti period prethodne godine, uz najveće povećanje penzijskog i invalidskog osiguranja (34%), dok su sredstva za višak radne snage smanjena za 8% u odnosu na isti period prethodne godine - ističe se u pregledu.

Kao ključni događaj ističe se usvajanje rebalansa budžeta za 2024. godinu uz set zakona (o radu, PDV-u, porezu na dobit pravnih lica, porezu na dohodak fizičkih lica, akcizama, doprinosima za obavezno socijalno osiguranje i o oslobađanju od kamate na dospjeli porez), što je bilo potrebno za implementaciju Fiskalne strategije i programa Evropa sad 2.

- Od oktobra, implementacija programa Evropa sad 2 rezultirala je sa dvije velike promjene - značajnim povećanjem minimalnih plata na prosejčnih 700 eura sa sadašnjih 450 i promjenama u penzijskim doprinosima. Doprinosi zaposlenih za Fond PIO biće smanjeni sa 15% na 10%, dok će doprinosi poslodavaca (5,5%) biti ukinuti - objašnjeno je u dokumentu.

Takođe, konstatuje se da je kreditna agencija Standard & Poor’s 2. septembra povisila kreditni rejting Crne Gore sa B na B+ sa stabilnim izgledima zbog smanjenja javnog duga, snažnog rasta BDP-a i kontinuiranog napretka u strukturnim reformama povezanim sa procesom pristupanja Crne Gore EU.

- Moodi's je 30. septembra povisio kreditni rejting Crne Gore sa B1 na Ba3, sa stabilnim izgledima, zbog jakih srednjoročnih izgleda za rast i poboljšane fiskalne stabilnosti, što se pripisuje nižem javnom dugu povezanim sa završetkom autoputa Bar-Boljare - navodi se u pregledu ekonomskih kretanja.

U dijelu koji se odnosi na realni sektor konstatuje se da je Zavod za statistiku Crne Gore 18. septembra objavio konačne podatke o BDP-u za 2023. godinu, "neznatno revidirajući realnu stopu rasta na 6,3% međugodišnje, u odnosu na prethodnu procjenu od 6%".

Međutim, navodi se da je ekonomski rast je usporen u drugom kvartalu 2024. usljed kontrakcije izvoza i snažnog oporavka uvoza.

- Kao rezultat toga, realni BDP je porastao 2,7% međugodišnje u drugom kvartalu, što je pad sa 4,4% međugodišnje u K1, i znatno ispod stope od 7,3% međugodišnje u istom periodu godinu dana ranije. Privatna potrošnja, podržana povećanjem minimalnih penzija na početku godine, porasla je za 9,9% u odnosu na isti period prethodne godine - ističe se u pregledu ekonomskih kretanja.

Nakon kratkog prekida u aprilu (5,8% međugodišnje) nastavljen je opadajući trend rasta potrošačkih cijena i inflacija je u avgustu usporila na 2% međugodišnje.

- U periodu januar – avgust godišnje prosječne potrošačke cijene porasle su za odjeću i obuću (za 6% međugodišnje), kao i za stambeno-komunalne usluge, uključujući električnu energiju (4,4%), dok su cijene restorana i hotela porasle za 4% u odnosu na isti period prethodne godine - ističe se u procjenama.

U međuvremenu, ocijenjeno je da su cijene hrane i transporta pale su za 0,1% i 0,7% u odnosu na isti period prethodne godine.