U Crnoj Gori je najniža penzija kao prosječna u Srbiji - Koliko primaju najstariji u regionu

Penzioneri u Srbiji već godinama, pa čak i decenijama nisu u zavidnom položaju. Iako su penzije za 25 mjeseci podignute za više od 50%, kupovna moć najstarijih sugrađana nije značajno porasla. Prosječna penzija u aprilu ove godine u Srbiji iznosila je 45.731 dinara, odnosno oko 391 EUR. Kada se pogledaju cijene u marketima, primijetno je da ovaj iznos penzije nije zavidan i da veliki broj penzionera nema luksuz za troškove van onih osnovnih životnih izdataka.

Srbija je zvanično od početka 2022. godine imala nekoliko povećanja penzija, a ministar finansija Siniša Mali je istakao da je Srbija u krizi najviše podigla penzije u cijeloj Evropi. U januaru 2022. godine penzije su povećane za 5,5%, zatim je bila vanredna konsolidacija i još jedno povećanje od 9% u novembru iste godine. U prvom mjesecu 2023. godine penzije su ponovo povećane za 12,1%, pa zatim 1. oktobra za još 5,5%. Takođe, u januaru ove godine penzije su povećane za još 14,8%. Dakle, za nešto više od dvije godine, to je nominalni rast penzija od 56,1%. Pored toga, ministar je najavio i novo povećanje za ovu godinu, koje bi trebalo da se dogodi između avgusta i oktobra.

Međutim, sagovornici Danasa upozoravaju da ova povećanja nisu poboljšala standard penzionera, jer su u istom periodu skočile i cijene. Prema ranijim najavama zvaničnika, cilj je da 2027. godine Srbija dođe do zacrtanog cilja od 650 EUR prosječne penzije. Što znači da bi do tada, u odnosu na današnje, prosječne penzije trebalo da se povećaju još za oko 260 EUR. To djeluje upitno ukoliko pogledamo unazad, kada je 2021. godine, prema podacima Evrostata, prosječna penzija u Srbiji bila 276 EUR. Dakle penzija je danas u odnosu na tada uvećana za 115 EUR.

Kada uporedimo prosječne penzije u Srbiji sa zemljama regiona, možemo videti da niže penzije imaju najstariji građani u Bosni i Hercegovini gdje je prosečna penzija u februaru ove godine iznosila oko 363 EUR.

Međutim, u Hrvatskoj je prosječna penzija trenutno za oko 80 evra viša u odnosu na Srbiju i iznosi 472 EUR. Dok je Crna Gora trenutno vodeća i tamo prosječna penzija, sa obračunatim razlikama za januar, iznosi oko 509 EUR.

Predsjednik Udruženja sindikata penzionisanih vojnih lica Srbije Jovan Tamburić kaže da su penzioneri u svim državama nastalih posle raspada Jugoslavije, osim u Sloveniji, "ugrožena vrsta".

- Raspad bivše države praćen sa propadanjem najvećeg broja preduzeća se znatno odrazio na ekonomski položaj penzionera - objašnjava on.

U svim ovim državama, kako navodi, penzije se usklađuju sa rastom zarada i cijena u prethodnoj godini, a u Srbiji sa podacima iz juna prethodne godine u odnosu na jul godine koja joj prethodi.

- Zbog toga penzioneri u našoj zemlji žive sa inflacijom 18 mjeseci - ukazuje Tamburić.

Prosječne i najniže penzije u Sloveniji, Hrvatskoj i Crnoj Gori su, kako navodi, veće nego u Srbiji.

- U Crnoj Gori najniža garantovana penzija iznosi 450 EUR, koliko u Srbiji iznosi prosječna penzija. Ne želim da se penzije u Srbiji porede sa penzijama u BiH, Sjevernoj Makedoniji i Albaniji jer je za njih Srbija nekada bila ekonomski džin - kaže naš sagovornik.

I pored vanrednog usklađivanja penzije u 2022. i 2023 . godini, navodi on, nisu dostigle nivo iz 2012. godine.

- Njima nije popravljen položaj penzionera u Srbiji, posebno zbog visokih cijena hrane koje su često iste ili veće od cijena u držvama EU - ukazuje Tamburić.

On naglašva da vlast nije ništa ozbiljno uradila da popravi položaj penzionera.

- Više od milion penzionera u Srbiji žive na granici siromaštva, a više od 440.000 penzionera prima najnižu penziju i žive u bijedi - upozorava Tamburić.

On ističe da je položaj penzionera u Srbiji katastrofalan.

- U Srbiji dio poslodavaca ne plaća doprinose PIO na dio plate koju isplaćuju na ruke zaposlenima. Izmijenjen je Zakon o doprinosima tako da su doprinosi PIO, koje plaćaju poslodavci na zarade, smanjeni sa 26 na 24% i tako izvorni prihodi RF PIO smanjeni za oko 540 mil EUR godišnje - navodi Tamburić.

Ekonomista Danilo Šuković kaže je položaj penzionera u Srbiji poslednjih decenija sve nepovoljniji.

- Pamtim da je odnos prosečne penzije prema prosečnoj zaradi bio oko 60% i to je bio neki standard. Sada su penzije erodirale i sada prosečna penzija iznosi samo 42% prosječne plate. Taj pokazatelj dovoljno govori o položaju penzionera - ukazuje on.

Šuković dodaje da nemaju svi te prosječne penzije.

- Mnogo njih živi sa penzijama od 30.000 ili 40.000 dinara, što je poražavajuće. Te penzije su toliko niske i ni o kakvom standardu se tu ne može pričati - navodi on.

Penzionere je, kako dodaje, dotukla inflacija.

- Poslednjih godina kako je inflacija rasla to je dodatno uticalo na urušavanje položaja penzionera. Cijene su najviše rasle za one proizvode koje koriste penzioneri i siromašni ljudi, što ih je dodatno ugrozilo - smatra on.

Penzije su, prema njegovim riječima, protivzakonito smanjivane i to, kako dodaje, neće biti vraćeno.

- Pošto se radi o velikom broju penzionera u našoj zemlji, to je nešto što govori o opštem lošem standardu u Srbiji - naglašava Šuković.

On ukazuje da povećanja penzija nisu realna.

- To što se vlast služi nominalnim veličinama da bi nekome zamazala oči, to je besmisleno. Šta znači povećanje od 10 ili 15%, ako su cijene skočile više - Šuković.

Mora da se govori u realnim veličinama, naglašava on.

- Šta ja mogu da kupim za svoju penziju danas, a šta sam mogao juče, tako treba obaviještavati građane, da bi znali realnu vrijednost toga što su dobili - objašnjava Šuković.

Predsjednik Udruženih sindikata Srbije "Sloga" Željko Veselinović ukazuje da su penzije u Srbiji još odavno socijalna kategorija, koja više liči na socijalnu pomoć nego na primanja od kojih može da se koliko-toliko pristojno proživi starost.

- Visina penzija zavisi od jačine privrede neke države. Kako Srbija nema razvijenu privredu, samim tim pristojne penzije nemaju odakle da se isplate, jer u Srbiji više od 400.000 radnika radi za minimalnu zaradu, a većina za medijalnu i samim tim nema iz čega da se puni penzioni fond -ukazuje on.

Veselinović kaže da su naše penzije daleko niže od razvijenih zemalja, ali su cijene visoke.

- Cijene, pogotovo hrane, ljekova i energenata su ubjedljivo najveće u Srbiji u odnosu na region, a u mnogim slučajevima više i od mnogo razvijenijih i bogatijih zemalja Zapada - pojašnjava on.

Veselinović poručuje da je rješenje za realno povećanje penzija reindustrijalizacija, kao i jačanje privrede i mogućnost uplate u dodatno penzijsko osiguranje koje bi i privatne i državne firme uplaćivale u privatne penzione fondove i samim tim bi svakom zaposlenom, prema njegovim riječima, penzija bila daleko veća.