Zašto padaju cijene gasa?

Sa holandske energetske berze ovih dana stižu dobre vijesti: cijena gasa pada. U srijedu je ugovor TTF (Terminkontrakt) koji formira trendove za evropsku trgovinu gasom, pao za više od osam procenata, odnosno na manje od 100 EUR po megavat-satu. Nakon toga je ugovor za isporuku u januaru čak zabilježio cijenu manju od 91 EUR.

Time se nastavlja trend koji se bilježi poslednjih mjeseci: situacija sa snabdijevanjem gasom u EU se stabilizovala. Potražnja takođe značajno opada, što vrši pritisak na cijene i dovodi do njihovog pada. U novembru je Evropska unija čak uspjela da premaši svoj cilj uštede gasa od 15%. Prema podacima Eurostata, 18 zemalja EU uštedjelo je više od 15 procenata, među njima i Njemačka sa padom potrošnje od oko 25%.


Krajnji potrošači (kupci) nisu direktno pogođeni


Za isporuke gasa, koje bi trebalo da budu izvršene u narednom mjesecu, u naredna tri mjeseca ili u narednoj godini, odlučujuća je cijena na energetskoj berzi u Amsterdamu. Ograničenje cijena gasa u EU, koje bi moglo da stupi na snagu od februara, prvenstveno će pogoditi velike kupce, one čiji su ugovori o snabdijevanju zasnovani na "TTF Futures" - virtuelnoj vrijednosti kojom se utvrđuje cijena holandskog gasa na berzama u Londonu i Čikagu. Za razliku od mjera koje je preduzela njemačka vlada, krajnji potrošači nisu direktno pogođeni tim ograničenjem cijene.

"Bez presedana i neispitano"

Nejasno je, međutim, da li će ograničenje cijena gasa u EU, ako se sprovede, odnosno pod određenim okolnostima stupi na snagu, zaista imati željeni efekat. Već nedeljama se sumnja u efikasnost tog instrumenta. Te sumnje dolaze iz industrije, ali i iz Regulatorne agencije za energiju EU. Na primjer, nadležne vlasti EU upozorile su da je malo vjerovatno da će nova gornja granica cijene gasa u EU smanjiti troškove za potrošače i preduzeća. One gornju granicu cijene gasa opisuju kao "bez presedana i dosada neispitanu".

List Fajnenšel tajms citirao je direktora Agencije za energetiku Kristijana Cinglersena, koji je rekao da bi se "nerado oslanjao na to ograničenje cijene gasa". U Njemačkoj, Mađarskoj, Austriji i Holandiji donedavno je postojao veliki otpor, a Mađarska je u ponedeljak čak glasala protiv gornje cijene gasa. Njemačka vlada usprotivila se ograničenju cijena gasa u EU, ali je potom glasala za "mehanizam za korekciju tržišta". To se dogodilo zato što su, na insistiranje Njemačke, dodate klauzule u slučaju nestašice gasa: ograničenje se ne primjenjuje ako bude prijetilo da se trgovina prebaci na druga tržišta, potrošnja gasa u EU naglo poraste ili postoji manjak gasa u EU.

Da li berze energenata migriraju?

Čini se da je scenario prelaska na druga tržišta potpuno realan, jer se gornja granica odnosi samo na tržišta EU, a ne na tržišta van EU, kao što je recimo britanska trgovačka platforma "National Balancing Point" (NBP). Prema "Fajnenšel tajmsu", vodeća energetska Interkontinentalna berza (ICE) već je zapretila da će svoje poslovanje da premjesti iz Holandije u neku zemlju van EU.

To bi bio gorak gubitak za Uniju. Osim toga, trgovci bi u budućnosti mogli jednostavno da obavljaju privatne transakcije i više ne nastupaju na berzi energenata. To je zato što vanberzanske transakcije i poslovi (OTC-transakcije) još nisu obuhvaćene ograničenjem cijena u EU. Međutim, prema pisanju novinske agencije Rojters, EU želi da ispita da li bi OTC-transakcije takođe mogle da se uključe u gornju granicu cijene gasa.

Kritičari smatraju da opasnost nije uklonjena


Kerstin Andreae, predsjednica njemačkog Udruženja elektroprivrede i vodoprivrede (BDEW), upozorila je da bi gornja granica cijena mogla dodatno da pogorša situaciju sa snabdijevanjem gasom. S njene tačke gledišta, EU na taj način slabi svoju konkurentnost. Prodavci bi, smatra, jednostavno mogli da migriraju u regione u kojima mogu da postignu veće cijene gasa.

- Ako isključite tržišnu ekonomiju, to obično ima negativne posljedice - objašnjava Albreht fon der Hagen, generalni direktor Udruženja porodičnih preduzeća. U najgorem slučaju, to bi moglo da dovede do zastoja u evropskoj ekonomiji.

I u Briselu vladaju slični strahovi, ukoliko cijene gasa naglo porastu, kao tokom ljeta ove godine. Strahuje se da bi nove rekordne cijene gasa mogle da parališu industrijsku proizvodnju i time izazovu društvene potrese. U svakom slučaju, niko ne zna da li je ograničenje cijena gasa pravi instrument. Na kraju krajeva, EU je već izrazila spremnost da suspenduje gornju granicu cena gasa, ako ona bude imala negativne posljedice.

Eurostat

energetska berza Amsterdam

Interkontinentalna berza

ICE

BDI

Udruženje elektroprivrede i vodoprivrede Njemačke

Kerstin Andreae

gas

cijene gasa

gornja granica cijene gasa

pad cijena gasa

TTF Futures

OTC transakcije