Ratković: Postali smo destinacija niskoplatežnih gostiju

- Bojim se da je turizam i ove godine bio zarobljenik politike. U periodu od maja do septembra prošle godine je trebalo da se pozabavimo pripremom organizovanog turizma za ovu godinu. A to znači da vodimo kampanju ka glavnim turističkim emitivnim izvorima Evrope - Njemačka, Ujedinjeno Kraljevstvo, Francuska, Skadinavske zemlje… Destinacijski da se umrežimo za bolji plasman na organizovano turističko tržište, primamo studijske posjete glavnih influensera i turoperatora, pregovaramo i ugovaramo sa turoperatorima, provodimo zajedničku promociju na organizovanim tržištima… - kaže Ratković podsjećajući da smo mi u to vrijeme bili preokupirani političkim borbama bez perspektive, smjenom vlade i dugotrajnim pregovorima oko formiranja nove, da bi tako, po njegovim riječima, nespremni dočekali početak rane turističke sezone.

- Sezona je stihijski i neposvećeno pripremana, tako da je tek polovinom jula došlo do većih turističkih tokova, ali najviše iz okruženja (Srbija, BiH, Kosovo) koji su učestvovali sa 42,5% u turističkom prometu u julu. Od EU zemalja najveće učešće je imala Njemačka (5,36%), Francuska (4,6%), i Poljska (4,1%). Ovi podaci se odnose samo na kolektivni smještaj, dok se podaci, odnosno procjene, za privatni smještaj, zbog nepouzdanosti, ne objavljuju na Monstatu - kazao je Ratković.

Što se tiče cifara kaže da su "neuhvatljive" i na nivou procjena jer nemamo razvijen informacioni sistem.

- Treba pratiti turistički promet naturalno - broj dolazaka i noćenja na dnevnoj bazi i finansijski promet periodično (mjesečno, kvartalno, polugodišnje i godišnje), kao što to rade druge turističke zemlje Mediterana. One imaju svoje integralne holističke informacione sisteme, u čemu prednjači Hrvatska sa svojim eVisitor informacionim sistemom, koji je sveobuhvatan i ažuran na dnevnoj bazi za sve vidove smještaja - kaže Ratković.

Upoređuje stanje sa Hrvatskom u kojoj je tokom avgusta boravilo oko milion turista dnevno, a njihov kapacitet svih vrsta smještaja je takođe milion kreveta.

- Kod nas na procijenjeni kapacitet smještaja od 450.000 do 500.000 kreveta procijenjeni broj turista, prema izjavama zvaničnika, je bio oko 140.000 dnevno!? Ovim pokazateljima ne treba komentar. Vjerovatno je broj turista znatno veći, ali nemamo sistem da ih registruje, a ko nije registrovan nije prepoznat kao turista - objašnjava Ratković.

Po njegovim riječima postali smo destinacija niskoplatežnih gostiju.

A planovi su, ističe on, bili drugačiji. Budva više nije crnogorska metropola turizma po načinu kako se odvija sezona.

- Budva je u turistički svijet ušla na velika vrata preko grad hotela Sv. Stefan još 1960. godine. Strateška vizija Budve je bila pozicioniranje po modelu vodećih ljetovališta na Mediteranu, kao što su Dubrovnik, Opatija, Nica, Sen Trope… Dok je pratila tu viziju izrasla je u jedan od vodećih turističkih centara na Jadranu i "narasla" na jednu od najbogatijih opština u bivšoj SFRJ (druga u Jugoslaviji, iza opštine Centar, Maribor, Slovenija). Turistički regres Budve počeo je početkom 90-ih godina kada se počela srozavati na nivo masovnog turizma sa naglaskom na vašarsku ponudu i sekundarne stanove i kuće, primarno orijentisana na pauperizovano domaće tržište (Srbija i Crna Gora) - kaže Ratković.

Oporavak je, po njegovim riječima, počeo u drugoj deceniji ovoga vijeka, kada se počeo obnavljati evropski turizam u Budvi, ali uz značajnu primjesu regionalnog i ruskog tržišta.

- Poslije 2020. godine napravljen je veliki turistički rikverc, odnosno vraćanje na masovni domaći i vašarski turizam koji ne može generisati turističku održivost ni u ekonomskom, ni u ekološkom, ni u socijalnom smislu - zaključuje Ratković.

Po njegovim riječima, niskoplatežne ili niskobudžetne turiste determiniše sama struktura naše ponude, posebno smještaja, gdje dominira privatni smještaj, a posebno sekundarni smještaj, tako da je glavna ponuda soba ili stan plus marketi.

- Sa takvom strukturom smještaja realna je dominacija jeftinog restoraterstva i vašarskih bazara i, pride, napadna, preglasna i nekvalitetna zabavna, naročito muzička ponuda. Ponavlja se primorska turistička slika s početka 90-ih godina prošlog vijeka koju smo definisali pošalicom "Od Ulcinja do Igala sve je vašar do vašara". U takvoj strukturi ne mogu doći do izražaja nesumnjivo kvalitetni restorani i klubovi koji su praktično izgubljeni u moru bofl ponude koja se prilagođava većini - kazao je Ratković.

Ističe, ako se ovakva struktura u dogledno vrijeme bitno ne promijeni, onda će turizam Crne Gore prilično izgubiti svoj ekonomski smisao i značaj.

Kako naglašava ne možemo se baš mnogo hvaliti ni strukturom turističke tražnje prije korone, iako je bila neuporedivo bolja nego danas.

- U strukturi turističke tražnje 2019. godine u kolektivnom smještaju su najjača emitivna turistička tržišta Zapadne Evrope učestvovala sa 35% (prije 90-ih prošlog vijeka od 70 do 80%), ali je srpsko i rusko tržište u kolektivnom smještaju bilo oko 25% (Rusija 14%, Srbija 11%). Drugdje na Mediteranu rusko tržište je učestvovalo između četiri i šest odsto. Mi treba da se dominantno vratimo na najjača emitivna tržišta Evrope, kao ostale turističke zemlje Mediterana - smatra Ratković.

Špic sezona nam je sve kraća kao i sezona, a da bi je produžili, prema riječima sagovornika Pobjede, rješenje je u našoj marketing strategiji iz 2018. godine, koju su radili španski eksperti po narudžbi Ministarstva održivog razvoja i turizma.

- Primjena te strategije je trebalo da počne 2019. godine, ali je to osujetila narastajuća politička kriza u Crnoj Gori i pandemija kovida-19. Strategija je potpuno ignorisana od strane obje vlade, koje su birane i opozvane u prethodne
dvije godine. Turističku sezonu možemo bitno produžiti dominantnom penetracijom na najjača evropska turistička tržišta, posebno organizovana tržišta koja mogu osigurati sezonu od šest mjeseci - tvrdi Ratković dodajući da tim tržištima treba prilagoditi turističku ponudu tj. rekonstruisati smještajne ponude sa naglaskom na hotele i kampove, infrastrukturno sređivanje destinacije, eliminisanje vašarskih oblika turističke ponude, zaustavljanje izgradnje sekundarnih stanova…

Otvaranje auto-puta, odnosno njegove prve faze, kako ističe Ratković, približilo je Kolašin Podgorici, Cetinju i primorju, i obrnuto.

- On, međutim, nije saobraćajno otvorio Crnu Goru, i sjever i jug, prema glavnim emitivnim izvorima Evrope. To bi mogao internacionalni auto-put (jadransko - jonski), koji je došao do Ploča u Hrvatskoj. Taj auto-put, kada se jednog dana završi, proći će i kroz Crnu Goru, povezujući zapad i istok Evrope i uvodeći na velika vrata moto-turiste i u Crnu Goru i Albaniju. Crna Gora, shodno master planu razvoja turizma do 2020. godine treba da bude povezana brzim cestama od primorja do sjevera, kao i mrežom planinarskih puteva koji bi povezivali atraktivna turistička mjesta i podstakli razvoj tematskog turizma, posebno agroturizma. Sa ovakvom infrastrukturom i ponudom intenziviraće se turistički tokovi ka središnjem i sjevernom dijelu Crne Gore - kaže Ratković.

Taj proces je, dodaje on, već počeo, iako u uslovima nedostatne infrastrukture i nedovoljne državne podrške razvoju tematskog turizma u kontinentalnom, pa i u primorskom zaleđu, odnosno dijelu Crne Gore.

Kako je istakao Ratković, promocija u turizmu je kompleksan sistem u čijoj je osnovi proizvod, pa slijedi cijena, kanali prodaje i sama promocija.

- Besperspektivna je promocija lošeg proizvoda ili cijena, koje ne odražavaju vrijednost proizvoda, kao i ona koja nije prilagođena kanalima prodaje. Kada se sve to uskladi onda komuniciranje sa tržištem se maksimalno koncentriše na digitalne kanale promocije, koje koriste svi učesnici u turističkom lancu vrijednosti. Digitalizacija turizma je izazov za sve instrumente marketing miksa, a ne samo na promociju i tržišno komuniciranje - poručuje Ratković.

FAKULTET ZA BIZNIS I TURIZAM

Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine Crne Gore

Vlada Crne Gore

Cetinje  

Podgorica  

Kolašin  

Budva  

Rade Ratković

turistička ponuda

ljetnja sezona

broj turista

promocija destinacije