Lansiran teleskop James Webb za novo doba astronomskih istraživanja - Banjalučanin sa adresom u Danskoj učestvovao u izradi komponenti

NASA-in svemirski teleskop James Webb, revolucionarni instrument vrijedan 9 mlrd USD lansiran je u subotu iz Francuske Gvajane, otvarajući novo doba astronomskih istraživanja.

Snažni infracrveni teleskop težak 6.350 kg, kojeg je NASA predstavila kao premijerni opservatorij za svemirsku nauku u narednih deset godina, poletio je u svemir u raketi Ariane 5 koja je lansirana u subotu, 25. decembra, iz lansirne baze Europske svemirske agencije u Francuskoj Gvajani.

Ova svjetska vijest itekako je važna i za našu zemlju, s obzirom na to da je u izradi spona na teleskopu učestvovao i Banjalučanin Damir Ljubičić, vlasnik firme Space Composite Structures, koji već 26 godina živi u Danskoj.

Ovim povodom je eKapija razgovarala sa Ljubičićem, koji nam otkriva da ga je upravo učestvovanje na ovom projektu dovelo u posao pravljenja komponenti za svemirsku industriju. Spone od karbonskih vlakana/epoksija i metala, dodaje, isporučili su agenciji NASA prije 8 godina.

- Spone koje drže određeni instrument su u obliku heksagona. Cilj je da kontrukcija bude što jednostavnija, što znači ako bi se dešavale neke promjene mogu samo da se dešavaju gore-dole i ne dozvoljavaju pomijeranje u lijvo i desno. Preciznost u izradi je vrlo važna, jer ovaj teleskop će da bude prisutan na temperaturi od -256 do +60 stepeni Celzijusa, što je raspon od preko 300 stepeni. Da je u pitanju obični materijal, cijela konstrukcija bi se pomijerala i onda bi infracrvena zraka izašla iz kalibracije. Mi smo uspejeli da napravimo spone koje se neće pomijerati u tom rasponu od 300 stepeni Celzijusa - pojašnjava Ljubičić.

Dodaje da su testovi koji su bili potrebni da se ispita izdržljivost spona jako skupi.

- Posao je bio vrijedan oko 200.000 EUR. Same spone nisu toliko vrijede, nego cijeli proces projektovanja, dizajniranja i testova su podigli cijenu cijelog projekta.

Kaže nam da trenutno rade na novim komponentama koje su mnogo lakše od prethodnih.

- Stara komponenta je teška oko pola kilograma, a nova oko 180 g, što je ogramna razika. Dva puta sam ubjedio Svemirsku agenciju da nam da više od milion evra da razvijamo nove komponente. Nove spone će biti instalirane na satelit Ariel.

Objašnjava nam da će misije u svemir sa novim, lakšim komponentama biti poprilično jeftinije, jer, kako ističe, po Svemirskoj agencji da bi se lansirao samo 1kg opreme u svemir, to košta oko milion evra, dok po Elonu Masku oko 150.000.

- Zamislite da imate šest ovih spona, nove mogu da uštede oko 2 kg težine opreme, što je ušteda u novcu između 300.000 i milon evra - precizan je Ljubičić.

Ljubičić nam kaže da je pred njima veliki projekta - misija Kopernikus kojoj je cilja da prati zagađenje. Mušterija im je Thales Alenia Space, kompanija koja i pravi satelite.

- Na ovaj projekat sam posebno ponosan što jedna mala firma iz Danske isporučuje vezu izmešu glavnog instrumenta i ostatka satelita, tzv. servis modul. Ovaj projekat mi razvjamo, naša je i proizvodnja, test, ali i ugradnja. Radimo takođe, na još jednom projektu koji se zove "Artic weather satelite" čiji je cilj da se prate meteorološe promjene iznad Antartika. I tu imamo veliki ugovor. Sada radimo prvi sateleit, tj. prototip, a u palnu je izrada 16 satelita.

Svemirski biznis, objašnjava Ljubičić, dijele na "old space" i na "new space". Stari je sve što se odnosi na rad sa agencijama, dok novi podrazumijeva izradu malih satelite.

- Dosta radimo komponenti za te male satelite i imamo posla za naredne dvije godine - kaže na kraju Damir Ljubičić za eKapiju.

Inače, Webb teleskopu treba mjesec dana, od dana lansiranja, da se doveze do svog odredišta u solarnoj orbiti otprilike 1,6 miliona km od Zemlje, što je oko četiri puta dalje od Mjeseca.

Poređenja radi, Webbov prethodnik, svemirski teleskop Hubble, kruži oko Zemlje s udaljenosti od oko 500 km, ulazeći i izlazeći iz sjene planeta svakih 90 minuta.

Ovaj teleskop, nazvan po čovjeku koji je nadzirao NASA-u tokom 60-ih, oko sto puta je osjetljiviji od Hubblea i očekuje se da će duboko promijeniti razumijevanje svemira i mjesta čovjeka u njemu.

Webb će uglavnom posmatrati svemir u infracrvenom spektru, što će mu omogućiti da prodre kroz oblake plina i prašine gdje se rađaju zvijezde, dok je Hubble djelovao prvenstveno na optičkim i ultraljubičastim talasnim dužinama.