Kovid, Rusi, Kinezi, ili zeleni? - Ko je kriv za neizvjesnu energetsku budućnost Evrope

Protekle nedelje cijena gasa u Evropi premašila je istorijski rekord od 1.000 USD za 1.000 m3 i, kako se čini, nema namjeru da stane - u petak je porasla za još 200 USD. Od početka godina cijena plavog energenta se učetvorostručila, a za sobom je povukla i struju.

Economist navodi da su od početka septembra veleprodajne cijene električne energije u Njemačkoj i Francuskoj porasle za 36, odnosno 48% i sada se kreću oko 160 EUR (189 USD) po megavat satu, što je rekordan nivo. U Velikoj Britaniji cijena struje je ogromnih 385 funti (532 USD), u odnosu na 147 funti od pre nekoliko nedelja.

Šta je dovelo do divljanja cena gasa i struje i izvjesnih nestašica u Evropi?

- Potrošnja se povećava, Azija kupuje naveliko, Rusi zavrću ventil, a vjetar slabije duva… to su razlozi energetske krize koja se pomalja nad Evropom - ocjenjuje Deutsche Welle.


Prije svega, cijene gasa potjerao je nagli rast globalne potražnje sa otvaranjem tržišta nakon prvog udara pandemije.

- Zbog globalnog ekonomskog oporavka zemlje ukidaju ograničenja vezana za COVID-19 i ponovo otvaraju svoje ekonomije. Tržišta se sada takmiče, jer potražnja raste nakon prvoditnog šoka zbog pandemije. I dok se to dešava sa većinom roba, sa gasom je to ipak malo veći problem - navodi Euronews.


Problem je, podseća Euronews, i na strani ponude, usljed slabijeg održavanja naftnih i gasnih polja tokom pandemije i manjih ulaganja.

Osim toga, Evropa već neko vrijeme smanjuje domaću proizvodnju prirodnog gasa, pa je tako najveći evropski domaći proizvođač prirodnog gasa, Holandija, započeo postepeno ukidanje svog glavnog gasnog polja Groningen još 2018. godine.

Najzad, nivo skladištenja gasa u Evropi niži je nego obično u ovom periodu godine. Procenat radnog gasa u skladištu sada je u Evropi 74%, u poređenju sa ovim periodom prošle godine kada je iznosio 94%, pokazuju podaci iz Gas Infrastructure Europe.

- Nismo spremni za zimsku sezonu i to podiže cijene - kaže Simon Tagljapietra, viši saradnik u briselskom ekonomskom istraživačkom centru Bruegel.


Potraga za "krivcima"

Euronews navodi i da je "postojala zabrinutost da bi Rusija mogla iskoristiti krizu da lobira za to da se nedavno završeni gasovod Sjeverni tok 2 uključi na mrežu, ne šaljući veće količine prirodnog gasa u skladišta u Evropi.

Podsjeća se da je Rusija bila najveći izvoznik prirodnog gasa u Evropsku uniju 2019. i 2020. godine, što je predstavljalo više od 40% uvoza EU.

Međutim, kako je saopštila Međunarodna agencija za energetiku (IEA), ruski izvoz u EU pao u odnosu na nivo iz 2019. godine.

Četrdeset članova Evropskog parlamenta nedavno je pozvalo Evropsku komisiju da pokrene istragu o tome da li je Gazprom uskratio prirodni gas kako bi se poguralo odobrenje za gasovod Sjeverni tok 2.

Ipak, čuju se u Evropi i glasovi koji ukazuju da Gazprom mora da poštuje 40 odsto tržišnog udjela u Evropi kako bi sistem ostao konkurentan.

S druge strane, Kina je pojačala globalnu borbu za snabdijevanje energijom.

Cijena novembarskih fjučersa u holandskom gasnom čvorištu TTF skočila je juče ujutro na otvaranju trgovanja na 100 EUR po MWh, odnosno na 1.199,44 USD za 1.000 kubnih metara, ali se kasnije spustila za 1,7% na oko 1.150 USD, javila je agencija TASS.

- Jedan od razloga ovako oštrog rasta cijene možda leži u činjenici da je protok gasa kroz gasovod Jamal-Evropa u nedelju rano ujutro pao za skoro tri puta, nakon čega je oporavljen na oko 0,5 miliona kubnih metara na sat. Protok gasa ovim cjevovodom je u četvrtak iznosio 2,2 miliona kubnih metara na sat - dodaje ruska agencija, prenosi Tanjug.

Al Džazira navodi da će to što je "Kina naredila svojim državnim energetskim kompanijama da po svaku cijenu obezbijede zalihe za ovu zimu, zaoštriti bitku za prirodni gas i tovare uglja".


Ah, taj ugalj...

A zašto je Evropi sada opet toliko bitan ugalj, kada je sebi zacrtala će izaći iz uglja do 2030. godine?

- Evropi toliko nedostaje prirodnog gasa da se kontinent, iako pionir u globalnoj borbi protiv emisija CO2, okreće uglju kako bi zadovoljio potražnju za električnom energijom koja se sada vratila na nivo prije pandemije - piše Bloomberg.

Uprkos rekordnim cijenama emisija CO2, upotreba uglja na starom kontinentu ove je godine skočila za 10% do 15% .

Primjer najveće evropske ekonomije, Njemačka, pokazuje da se bez uglja (još), ne može.

Uprkos odluci o odustajanju od termoelektrana na ugalj, u Njemačkoj je, u prvoj polovini ove godine, ugalj bio najvažniji izvor za proizvodnju električne energije.

U poređenju sa istim periodom prošle godine je proizvodnja u termoelektrana na ugalj porasla za 35,5% na 70 milijardi kilovat sati, saopštio je Statistički zavod Njemačke, prenosi Tanjug pisanje uglednog lista Špigl.

Time je ugalj zauzeo udio od 27,1% u miksu izvora za proizvodnju struje u Njemačkoj.

Vjetroparkovi, na drugoj strani, proizveli su, zbog čestih ispada, samo 57 milijardi kilovat sati struje, što je za petinu manje nego prije godinu dana. Time je udio vjetra u proizvodnji struje opao za sedam odsto na 22,1%.

I moćna njemačka automobilska industrija je u velikim problemima zbog odustajanja od fosilnih goriva.

eKapija je nedavno prenijela riječi Volkera Treiera, člana IO Udruženja njemačkih privrednih komora (DIHK), koji je kazao da je vodonik velika nada za prevazilaženje klimatskih izazova u svijetu, ali i da Green Deal mnogo košta njemačke kompanije.

- Da bi se ti troškovi pretvorili u šanse, potrebne su nam nove tehnologije, a njih još nema. S druge strane, zahtjevi da se odustane od uglja su tu, a pitanje odakle vodonik ostaje otvoreno. Jasno je da mi nismo trenutno u mogućnosti da taj vid energije inkorporiramo u proizvodnju automobila. I to je po meni zadatak za sledeću vladu, da otvori mogućnost neodustajanja od unutrašnjeg sagorijevanja, nema još tehnologije da zamijenimo tu tehnologiju, ali svakako možemo biti otvoreni za to - poručio je Treier.

Ipak, obnovljivi izvori su i dalje po mnogima dio izlaza iz ove situacije.

- Obnovljivi izvori umanjuju ulogu fosilnih goriva i štite tržište od šoka cijena fosilnih goriva - smatra Tagljapietra i dodaje da zato dugoročni odgovor na trenutnu krizu mora biti ubrzanje implementacije zelenih izvora energije, prenosi Euronews.

Drugi, pak, upozoravaju da su, iako Evropa želi više energije iz vjetra i solara, u ovom trenutku ipak neophodni veći skladišni kapaciteti gasa i povećanje kapaciteta elektrana na gas.

- To nije zato što smo željeli prebrzi da ukinemo koriščenje fosilnih goriva, nego zato što potražnja u ovom prelaznom periodu mora da se prilagodi na više izvora energije - kaže Teri Bros, energetski ekspert i profesor na pariskom Institutu političkih nauka Sciences Po.

Vrijedno je spomena i da se u borbi za istiskivanje fosilnih goriva, a uz, po mnogima, neizvjesnu energetsku stabilnost uz oslanjanje na vjetar i sunce, svijet okreće i "omraženoj" nuklearnoj energiji, sada u novom "pakovanju".

Instance BV je arhitektonski studio koji radi sa energetskom kompanijom GE Hitachi na dizajnu niza malih nuklearnih elektrana koje će biti izgrađene širom Sjeverne Amerike, Evrope i Azije i koje bi mogle da pomognu u procesu dekarbonizacije.

Kompaktne elektrane razvija GE Hitachi, kao zajedničko ulaganje General Electrica i Hitachija, s ciljem pružanja ekonomičnog rješenja za proizvodnju električne energije pomoću nuklearnih reaktora.

Postrojenja će biti izgrađena korišćenjem modularnih komponenti kako bi se skratilo vrijeme izgradnje i koristilo manje materijala.

Zbog svoje manje veličine nude veću skalabilnost, fleksibilnost i sigurnost u odnosu na velika nuklearna postrojenja. U postrojenjima će se koristiti reaktori sa ključanjem vode.

B. P.

Gas Infrastructure Europe

Međunarodna agencija za energetiku

Udruženje nemačkih privrednih komora

DIHK

General Electirc

Hitachi

GE Hitachi

Institut političkih nauka Sciences Po Pariz

Gazprom

Bruegel

Simon Tagljapietra

Teri Bros

Volker Treier

Severni tok 2

gas

cijena gasa

povećanje cijene skok

električna energija

poskupljenje struje

pandemija

kovid 19

koronavirus

ugalj

zero carbon

emisije CO2

vodonik

solarna energija

energija vjetra

nuklearne elektrane

automobilska industrija