Nađeni ostaci kasnoantičke bazilike u Trebinju

Trebinje (Foto: Aleksandar Parezanović)

I ne samo to - veličina objekta, koja se može mjeriti i sa dimenzijama trebinjskog Sabornog hrama - ukazuje da je na ovom prostoru možda bio i nepoznati antički grad.

Temelje hrama, najvjerovatnije posvećenog Svetom apostolu Luki, otkrio je arheolog Aleksandar Ratković. Hram se, kaže - nigdje se spominje u istorijskim izvorima i jedini trag koji se mogao slijediti bila je, u narodnom predanju sačuvana uspomena na crkvu - u toponimu Lučin krst. Četvrtasta apsida ukazuje na period kasne antike, a bočni zidovi - vjerovatno na formu krsta. Od pokretnog materijala – komadi krovnog crijepa karakteristični za rad antičkih ciglana i ruke rimskih neimara.

Tek dimenzije objekta fasciniraju - duga skoro 20 metara, a široka devet – crkva Svetog Luke na Zupcima, najveći je do sada otkriveni ranohrišćanski hram na području BiH.

- Tim prije što je ova crkva veća od svake crkve iz Sremske Mitrovice, koja je bila jedna od prijesotnica Rimskog carstva. Prema tome, možete samo zamisliti koja je njena vrijednost i značaj - rekao je dr Alksandar Ratković, arheolog i konzervator.

Dimenzije hrama daju povoda za pretpostavku da je na području Zubaca u vrijeme kasnoantičke rimske uprave bilo i veliko naselje. I geografski položaj mjesta idealan je za podizanje grada– u zaleđu mora, uz Mediteranski bazen – kolijevku i srce tadašnje civilizacije. Pri tom, visinom i planinskim neprohodima zaštićeno od svakog napadača i uzorpatora. Da je ovdje, još u vremenu prvih rimskih careva hrišćana, bio svojevrstan sakralni ili civilni centar – ukazuju i ostaci nešto manje crkve Svete Tekle u susjednom selu, takođe iz tog perioda.

A sve to, prepliće se sa predanjem o misionarskim pohodima Svetih apostola Luke i Pavla ovim prostorima, u samo praskozorje hrišćanstva.

- U svakom slučaju, od naselja ništa nije pronađeno. Ne zna se gdje su bile kuće, ali za ovakve dvije velike crkve – Svetog Luke i crkvu Svete Tekla u Orašju – moralo je postojati veliko naselje, mnogo veće nego što su sva ostala naselja na teritoriji današnjeg grada Trebinja, da ne kažem i u drugim krajevima BiH. Ono što je još veoma važno jeste da su da ovaj prostor značajan misionarenje Svetog Pavla, Pavlova pećina i Petropavlov manastir, crkva Pavlica, takođe i Svetog Luke koji je u ovim krajevima misionario - dodao je Ratković.

Nakon početnih iskopavanja, koje je finansirao republički Zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa – stalo se, zbog nedostatka novca.

Ratković kaže da je izradio projekat iskopavanja i konzervacije temelja, što bi bilo dovoljno za početak, dok se kod šire zajednice na nađe više i sluha i srestava za istraživanja okoline, te poduhvat rekonstrukcije hrama.

- To bi bila velika stvar za Trebinje i ne bi bio neki veliki trošak koliko bi se dobilo. Dobili bi mnogo više, jer bi to što bi Trebinje pokazalo ni bi imao nijedan grad u BiH. To bi bio raritet prve vrste - naglasio je Ratković.

Do tih boljih vremena, temelje crkve na Lučinom krstu pohodiće samo vjernici, kao što je i danas slučaj - na praznike posvećene Svetom apostolu i jevanđelisti Luki. Tim prije bi otkriveni dio temelja trebalo zaštititi, kaže Ratković - jer nepažnjom posjetioci mogu nanijeti štetu ostacima objekta.